Deyim

Dünya Başına Yıkılmak Ne Demek?

Anlamı

çok sıkılmak, umutlarını yitirmek:
'Defteri abimin elinde görünce, dünya başıma yıkıldı, basbayağı gözlerim karardı.' -A. Ağaoğlu.

Detaylı Açıklama

Dünya başına yıkılmak, çok sıkılmak, umutlarını yitirmek anlamındadır. Tanım iki ögeyi birlikte verir: derin bir sıkıntı ve umudun yitirilmesi. Yıkılan dünyadır; kimin başına yıkıldığını iyelik eki gösterir: başıma, başına. Kalıp bir haberin, bir sonucun ya da bir olayın hemen ardından gelen sarsıntıyı anlatabilir. Sebep bir iflas, bir yenilgi, bir ölüm haberi, bir ihanet ya da bir sınav sonucu olabilir. Yitirilen umut bir kavuşma, bir kazanç, bir iyileşme ya da bir kurtuluş umudu olabilir. Tanım bu umudun ne olduğunu söylemez. Kalıp geçmiş zamanlı bir anlatıda da, bir itirafta da kurulabilir. Söz bir romanda, bir anı yazısında ya da bir dertleşmede geçebilir. Sarsıntının bedende bir karşılığı da olabilir: baş dönmesi, göz kararması.

Örnek Cümleler

  1. Yıllarca birikim yaptığı şirketin iflas ettiğini öğrenince dünya emekli öğretmenin başına yıkıldı.
  2. Üniversite sınavını kazandığını sanan Elif, sonuç listesinde adını göremeyince dünya başına yıkıldı.
  3. Tek oğlunun askerde yaralandığı haberi gelince dünya babanın başına yıkılmıştı; ne yapacağını bilemiyordu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Bir defterin abinin elinde görülmesi yüzünden: Defteri abimin elinde görünce, dünya başıma yıkıldı, basbayağı gözlerim karardı. Defterin içeriği cümlede yazılı değildir; ama görülmesi konuşanı sarsar. Cümlede gözlerin kararması da yıkılmanın hemen ardından anılır.

Dünya başına dar olmanın tanımı sıkıntıyı büyük bir çaresizlikle birleştirir. Dünya başına yıkılmak da çok sıkılmayı anlatır, ama ikinci ögesi umutların yitirilmesidir. Biri çıkış bulamamayı, öteki umudun yıkılışını öne çıkarır.

Bu atasözü, umutla beklenen sonucun ters yönde geliştiğini anlatır. Dünya başına yıkılan kişi de umutlarını yitirir. Sınav listesinde adını göremeyen öğrencinin durumu iki söze de uyar; umut ters yönde sonuçlanmıştır.