Anlamı
eşkıyalıktan vazgeçirmek:
'Ezilmemiş onun karşısında, kısadan giderivermiş vaatle düze indirdiği adamın merakını.' -K. Korcan.
Detaylı Açıklama
Düze indirmek, eşkıyalıktan vazgeçirmek anlamındadır. Kalıp ettirgendir: biri bir başkasını eşkıyalıktan vazgeçirir. Nesne vazgeçirilen kişidir: eşkıyayı düze indirmek. Özne bir vali, bir muhtar, bir aracı, bir aile büyüğü ya da bir devlet görevlisi olabilir. Vazgeçirmenin yolu bir af vaadi, bir pazarlık, bir öğüt ya da bir baskı olabilir; tanım yolu söylemez. Vazgeçirilen tek bir kişi olabilir, dağda yıllar geçirmiş bütün bir çete de. Düze inmek kalıbı aynı olayı vazgeçen kişinin yanından anlatır. Söz bir eşkıya hikâyesinde, bir köy anlatısında ya da bir tarih yazısında geçebilir. Kalıp vazgeçirme işinin başarıyla sonuçlandığını bildirir. Vazgeçirilen kişinin sonradan nasıl bir hayat sürdüğü tanımda yer almaz.
Örnek Cümleler
- Yeni gelen kaymakam, köylülerin aracılığıyla yaptığı görüşmelerle yıllardır dağda eşkıyalık eden üç kardeşi düze indirdi.
- Af yasası çıkınca jandarma komutanı, yıllardır aranan çete reisini teslim olmaya ikna ederek düze indirdi.
- Oğlunun eşkıyalara katıldığını öğrenen yaşlı anne, dağa haber gönderip yalvararak onu düze indirdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir vaatle: Ezilmemiş onun karşısında, kısadan giderivermiş vaatle düze indirdiği adamın merakını. Vaatle düze indirdiği adam öbeği, eşkıyalıktan vazgeçirmenin bir söz verilerek yapıldığını gösterir. Öteki fiil gidermektir: konuşan, merakı uzatmadan, birkaç sözle dindirmiştir.
Muma döndürmek, birini her sözü dinler duruma getirmek, uslandırmaktır. Düze indirmek de birinin davranışını değiştirir, ama tanımı bunu eşkıyalıkla sınırlar. Biri genel bir uslandırmayı, öteki eşkıyalıktan vazgeçirmeyi anlatır.
Atasözü, gönül alıcı, okşayıcı sözlerle karşıdakinin inadının yenilebileceğini söyler. Bir eşkıyayı düze indirmenin yollarından biri de böyle sözler ve vaatlerdir. Atasözü bir yöntemi öğütler; deyim vazgeçirmenin sonucunu anlatır.