Anlamı
eşkıyalıktan vazgeçirmek:
'Ezilmemiş onun karşısında, kısadan giderivermiş vaatle düze indirdiği adamın merakını.' -K. Korcan.
Detaylı Açıklama
Düze indirmek, özellikle eşkıyalıktan ya da taşkınlıktan vazgeçirmek, birini normal ve sakin hayata döndürmek anlamında kullanılır. Söz, dağdan düzlüğe inmeyi çağrıştıran bir terbiye ve uslandırma imgesi taşır. Buradaki düz, yalnız coğrafi bir yer değil; kanun, düzen, yerleşiklik ve kabul gören hayat biçimidir. Bu yüzden deyim birini yalnız sakinleştirmeyi değil, onu alışılmış toplumsal nizama geri çağırmayı da ima eder. Özellikle asi, taşkın ya da başına buyruk kişiler için kullanıldığında daha güçlü görünür. Yola getirme duygusu burada çok belirgindir. Dış müdahale ile dönüş sağlandığı da açıkça sezilir. Kısacası düze indirmek, aşırı ve başıboş gidişi bırakıp kişiyi kabul gören düzene çekmeyi anlatan anlamlı bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Ağa sözle ikna edip adamı düze indirmek istedi önce orada.
- Yıllar süren inattan sonra onu ancak aile sevgisi düze indirmek başardı.
- Bu gidişle kimse onu düze indirmek kolay olmayacak dedi orada.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Normal, sakin ve kabul gören düzenli hayatı simgeler; dağınık ve taşkın gidişin karşısında yerleşik, denetimli ve toplumsal olarak onaylanan yolu gösterir.
Taşkın, asi ya da kanun dışı hayat süren kişiler için kullanılır; özellikle başına buyruk davranan birini yola getirme düşüncesini öne çıkarır.
Düze inmek kişinin kendi dönüşünü anlatır; düze indirmek ise bu değişimin dışarıdan sağlandığını hissettirir. Bu ayrım önemli bir nüansı belirler.