Anlamı
ölümü veya yok olması kaçınılmaz duruma gelmek:
'Bizim oralarda eceli gelmeden vuruyorlar adamı.' -A. Kulin.
Detaylı Açıklama
Eceli gelmek deyimi, bir kişinin ölümünün yaklaşmış ya da kaçınılmaz hâle gelmiş olduğunu anlatır. İnsan için kullanıldığı gibi kimi zaman bir şeyin sonunun geldiğini belirtmek için de mecazen kullanılabilir. Deyimde güçlü bir kader ve sona eriş duygusu vardır. Bu yüzden günlük dilde hem gerçek ölüm için hem de tehlikeli gidişatı yorumlamak için yer bulur. Çoğu kullanımda konuşan kişi, artık geri dönüş ihtimalinin zayıfladığını sezer. Bu nedenle söz yalnız sonucu değil, o sonuca doğru gidişi de taşır. Kısacası eceli gelmek, sonun iyice yaklaşmasını anlatır. Ölüm düşüncesini doğrudanlaştırır. Gidişatın ağırlığını büyütür. Kaçınılmazlık duygusunu öne çıkarır. Son eşiği sezdirir. Mecaz kullanımda da aynı sertlik korunur; bir eşya ya da düzen için söylendiğinde bile artık toparlanma ihtimalinin kalmadığı hissi ağır basar.
Örnek Cümleler
- Mahallenin diline göre o kadar düşman edinmişti ki artık eceli gelmiş sayılıyordu.
- Bu eski motorun da eceli gelmiş, her gün başka bir yerinden ses geliyor.
- O kadar hoyrat kullanınca telefonun eceli geldi, bir daha da açılmadı.
Kökeni ve Hikayesi
Arapça kökenli "ecel" kelimesi Türkçede öteden beri ölüm vakti anlamında kullanılır; deyim de bu yerleşik kelime üzerinden kurulmuştur.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, asıl anlamı insan ölümüyle ilgilidir ama mecazen eşya, düzen veya kurum için de kullanılabilir. Böyle durumlarda ömrün dolması değil, sonun yaklaşması vurgulanır. Bu mecaz kullanım, özellikle artık toparlanamayacak kadar yıpranmış şeyler için güçlü bir etki yaratır.
Eceliyle ölmek ölümün doğal biçimde gerçekleşmesini anlatır. Eceli gelmek ise o sonun yaklaşmasını, kaçınılmazlaşmasını ve artık hissedilir hâle gelmesini öne çıkarır. Biri tamamlanmış ölümü, diğeri ise ölümün kapıya dayanmış hâlini hissettirir.
Çünkü doğrudan sona yaklaşıldığını söyler ve sözün içinde sert bir kesinlik vardır. Bu kesinlik, tehlikeli gidişata dair yorumu ağırlaştırır ve dikkat çeker. Kısa söylenmesine rağmen dinleyene geri dönüşün iyice azaldığı hissini güçlü biçimde verir.