Anlamı
edepli davranmaya başlamak.
Detaylı Açıklama
Edebini takınmak deyimi, bir kişinin daha ölçülü, daha saygılı ve daha terbiyeli davranmaya başlamasını anlatır. Genellikle taşkın, kaba ya da sınırı aşan bir tavrın ardından söylenir ve kişiden kendini toparlaması beklenir. Buradaki takınmak fiili, sanki üstüne uygun bir hâl giyinmek gibi davranışını düzene sokmayı hissettirir. Deyim bu yüzden yalnız utanmayı değil, bilinçli biçimde usulüne uygun davranmaya yönelmeyi de anlatır. Ev içi konuşmalarda, büyük küçüğe hitabında ya da terbiyesiz bulunan bir davranışa tepki gösterilirken sık kullanılır. Kısacası edebini takınmak, kişinin tavrını çizgiye çekmesidir. Haddi bilmeyi öne çıkarır. Taşkınlığı bastırır. Saygı sınırını geri getirir. Görgü beklentisini açık eder. Söz çoğu zaman yalnız anlık bir susmayı değil, davranışın bütünüyle toparlanmasını ister. Bu yüzden azardan çok, sınırı yeniden kuran bir terbiye çağrısı gibi işitiriz.
Örnek Cümleler
- Büyüklerin yanında sesini yükseltince annesi hemen edebini takınmasını söyledi.
- Toplantıda alaycı tavrı artınca müdür, herkesin içinde edebini takın dedi ona.
- Biraz sert konuştu ama sonra edebini takınıp özür dileyerek yerinə oturdu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, yalnız utanmak değil, davranışı toplumsal ölçüye göre düzeltmek anlatılır. Kişiden hem sözünü hem tavrını toparlaması beklendiği için deyim daha geniş bir terbiyeyi çağırır. Bu yüzden içte kalan bir mahcupluktan çok, dışarı yansıyan bir düzelme beklenir.
Çoğu zaman büyükten küçüğe, otorite konumundaki kişiden sınırı aşana söylenir. Bu yüzden deyimin içinde hem uyarı hem de terbiye verme tonu birlikte bulunur. Aile içinde, okulda ya da hiyerarşinin hissedildiği ortamlarda daha doğal duyulur.
Edep yahu daha kısa ve çıkışma gibi duyulur; edebini takınmak ise kişiden davranışını toparlamasını açıkça isteyen daha kurulu bir ifadedir. İkisi de sınırı hatırlatır. Ancak biri ani ikaz, öteki ise davranışı düzeltmeye dönük daha açık bir çağrı niteliği taşır.