Anlamı
edepli davranmaya başlamak.
Detaylı Açıklama
Edebini takınmak, edepli davranmaya başlamak anlamındadır. Tanımdaki başlamak sözü bir değişimi anlatır: kişi önceden edepli davranmamaktadır, sonra davranışını düzeltir. Takınmak fiili bir tavrı üzerine almayı düşündürür; edep, giyilen bir şey gibi kişinin üzerine alınır. Takınılan edep bir susma, bir oturuş, bir hitap biçimi ya da bir özür olabilir. Özne davranışını düzelten kişidir: bir çocuk, bir öğrenci, bir misafir ya da bir çalışan olabilir. Kalıp bir uyarı ya da bir buyruk içinde kurulabilir: edebini takın! Uyaran bir anne, bir öğretmen ya da bir büyük olabilir. Değişimin kalıcı olup olmadığını tanım söylemez; kişi yalnız o an için de edebini takınabilir. Kalıp kişinin kendi davranışını anlatırken de kurulabilir: hemen edebimi takındım.
Örnek Cümleler
- Babası odaya girince bağırıp çağıran çocuklar hemen edeplerini takındı, oyuncaklarını topladı.
- Müdürün sınıfa girdiğini gören haylaz öğrenci edebini takınıp kitabını açtı.
- Düğünde bağırarak konuşan amca, gelinin babasıyla tanıştırılınca hemen edebini takındı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Edep yahu, kötü davranışlarda bulunanlara utan, edebini takın anlamında söylenen bir sözdür. Sözlük bu sözü açıklarken deyimi kullanır. Biri karşıdakine yöneltilen bir uyarıdır; öteki edepli davranmaya başlamayı anlatır ve bunun bir uyarıdan doğup doğmadığını söylemez.
Aklı başına gelmenin birinci anlamı, davranışlarının yanlışlığını sezerek doğru yolu bulmaktır. Edebini takınan kişi de davranışını düzeltir, ama tanım bunun bir sezişten mi, bir uyarıdan mı doğduğunu söylemez. Biri iç kavrayışa, öteki görünen davranışa bakar.
Atasözü, ağırbaşlı davrananın itibarlı olacağını söyler. Edebini takınan kişi de davranışını edebe uygun hâle getirir. Atasözü böyle bir davranışın getirdiği itibarı, deyim ise davranışın değişmeye başladığı anı anlatır.