Anlamı
kötü davranışlarda bulunanlara 'utan, edebini takın' anlamında kullanılan bir söz.
Detaylı Açıklama
Edep yahu sözü, uygunsuz, kaba, taşkın ya da ayıp sayılan bir davranış karşısında karşıdakini hemen durdurmak için söylenen kısa ve sert bir çıkıştır. Yahu burada yalnız hitap sözü değildir; kızgınlık ve uyarı tonunu da kuvvetlendirir. Bu yüzden söz, uzun açıklama yapmadan sınır çizmek için kullanılır. Büyük küçüğe, kalabalık içinde bir taşkınlık olunca ya da görgüsüzlük açıkça görünür hâle geldiğinde doğal durur. Kimi zaman gülümseyerek hafifçe söylenebilir ama çoğu durumda içinde paylama vardır. Kısacası edep yahu, kişiye haddini ve ölçüsünü hemen hatırlatan kısa bir uyarıdır. Konuşmayı aniden keser. Ayıbı görünür kılar. Toplumsal sınırı sertçe geri çizer. Utancı çağırır. Sözü kısa tutması da etkisini artırır; açıklama uzamadığı için tepki doğrudan davranışın üstüne iner. Bu yüzden bir nevi tek cümlelik görgü freni gibi çalışır.
Örnek Cümleler
- Masada öyle laflar edince teyzesi hemen edep yahu diyerek onu susturdu.
- Kalabalığın ortasında bağırıp çağırmasına dayanamayan amca, edep yahu diye çıkıştı.
- Şakasının ölçüsü kaçınca en yakın arkadaşı bile edep yahu demek zorunda kaldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü amacı açıklama yapmak değil, sınırı bir anda geri getirmektir. Kısalık, uyarının hızını ve sertliğini artırır; karşı tarafı hemen durdurmaya yarar. Söz uzamadığı için tartışmaya değil, doğrudan davranışı kesmeye hizmet eder.
Hayır, bazen hafif tebessümle de söylenebilir. Ama yumuşak söylense bile içinde mutlaka davranışı ayıplama ve ölçüye çağırma işlevi bulunur. Ton hafiflese de sözün çekirdeğinde yine sınır ihlaline verilen tepki vardır.
Edep yahu dışarıdan gelen ani uyarıdır. Edep etmek bu uyarının kişide yarattığı mahcubiyeti, edebini takınmak ise sonrasındaki davranış düzeltmesini anlatır. Böyle bakınca üçü, uyarıdan utanmaya ve toparlanmaya uzanan aynı çizginin farklı aşamalarıdır.