Anlamı
nasıl davranırsan öyle karşılık görürsün.
Detaylı Açıklama
Eden bulur, inleyen ölür atasözü, nasıl davranırsan öyle karşılık göreceğini söyler. Söz iki kısa yargıdan kurulur. Birincisinde eden sözü bir davranışı, bulur sözü onun karşılığını anlatır. İkinci yarıdaki inlemek ve ölmek sözleri, karşılığın ağır olabileceğini düşündürür. Tanım iyi ya da kötü davranışı ayırmaz; ama inlemek ve ölmek sözleri kötülüğün karşılığını öne çıkarır. Karşılık bir yalnızlık, bir zarar, bir dışlanma, aynı davranışın geri dönmesi ya da bir hastalık olabilir. Karşılığı veren bir kişi de olabilir, hayatın kendi akışı da. Atasözü birine yaptığı kötülüğün kendisine döndüğünü gören kişinin ağzından çıkabilir. Bir uyarı olarak da söylenebilir: kimseye kötülük etme. Karşılığın ne zaman geleceğini tanım söylemez.
Örnek Cümleler
- Yıllarca çalışanlarına maaşlarını geç ödeyen patron, şirketi zor duruma düşünce kimseyi yanında bulamadı; eden bulur, inleyen ölür.
- Komşularının arabasını çizen genç, bir hafta sonra kendi arabasını çizik bulunca sesini çıkaramadı; eden bulur, inleyen ölür.
- Sınıf arkadaşlarıyla alay eden öğrenci, yeni okulunda aynı alaylarla karşılaştı; eden bulur, inleyen ölür.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
İki sözün sözlükteki anlamı birdir. Etme bulursun dinleyene seslenir ve bir uyarı verir; eden bulur ise genel bir yargı gibi kurulur. Biri ikinci kişiyle, öteki üçüncü kişiyle konuşur.
Bu atasözü de aynı yargıyı bildirir: nasıl davranırsan öyle karşılık görürsün. Biri ekip biçme görüntüsünü, öteki etme ve bulma sözlerini kullanır. Ekin görüntüsü karşılığın zamanla geldiğini de düşündürür.
Cezasını bulmak, hak ettiği kötü sona uğramaktır. Atasözündeki eden bulur sözü de davranışın karşılığını anlatır. Deyim bu karşılığın kötü bir son olduğunu belirtir; atasözünün tanımı ise karşılığı davranışa göre biçimlendirir.