Anlamı
nasıl davranırsan öyle karşılık görürsün.
Detaylı Açıklama
Eden bulur, inleyen ölür atasözü, insanın yaptığı davranışın sonunda dönüp kendisine karşılık olarak geleceğini anlatır. Burada eden, işi yapanı; bulan, bunun sonucuyla karşılaşanı; inleyen ise artık acısını çeken kişiyi gösterir. Atasözü özellikle kötü davranışların cezasız kalmayacağı düşüncesiyle söylenir. Bu nedenle içinde hem adalet duygusu hem de sert bir uyarı vardır. İnsan başkasına zarar verirken sonucu düşünmüyorsa, bir gün aynı yükün altında ezilebileceği hatırlatılır. Günlük dilde haksızlık, kötülük ve ölçüsüzlük konuşulurken çok yerinde durur. Kısacası atasözü, yapılanın karşılıksız kalmayacağını söyler. Sonucu faille buluşturur. Sızıyı geri döndürür. Hesap duygusunu güçlendirir. Davranışın bedelini öne çıkarır. Bu yüzden söz, yalnız soyut ahlak dersi vermez; yapılan kötülüğün dönüp sahibini yakalayacağını sert bir dille haber verir.
Örnek Cümleler
- Mahallede kimseye acımadan iş çevirince yaşlılar eden bulur, inleyen ölür demeye başladı.
- Kardeşini yıllarca hor gördü, sonra yalnız kalınca eden bulur, inleyen ölür sözünü anladı.
- Haksız kazanç peşinde koşanlara dedem hep eden bulur, inleyen ölür diye çıkışırdı.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
İnleyen, yaptığı kötülüğün ya da yanlışın sonucunu artık acı içinde çeken kişidir. Yani atasözü, failin sonunda mağdur hâline de düşebileceğini sert biçimde hatırlatır. Burada acı çekmek, yapılan işin tersine dönmüş karşılığı gibi düşünülür.
En doğal kullanımı kötülük ve haksızlık üzerindedir. Yine de genel olarak yapılan her davranışın bir karşılığı olacağı düşüncesini taşıdığı için daha geniş ahlakî uyarılarda da kullanılabilir.
İkisi de davranış ile sonuç arasındaki bağı kurar. Ancak eden bulur, inleyen ölür daha çok acı verici ve vicdan sızlatan karşılığı öne çıkaran sert bir söyleyiştir.