Anlamı
birinin geçimini sağlayan işi elinden almaya çalışmak.
Detaylı Açıklama
Ekmeğine göz koymak deyimi, birinin geçimini sağladığı işe, kazanca ya da rızık kapısına el uzatmak, onu elinden almaya çalışmak anlamında kullanılır. Burada göz koymak, yalnız beğenmek değil, istemek ve sahip olmaya yönelmek demektir. Bu nedenle deyim içinde açık bir tehdit ve haksız rekabet hissi taşır. Günlük dilde iş yerindeki çekişmeler, ortaklık sorunları, esnaf rekabeti ve makam kavgası gibi durumlarda çok doğal durur. Söz, insanın yalnız malına değil, hayatını sürdürme imkânına yönelen niyeti görünür kılar. Kısacası ekmeğine göz koymak, başkasının rızkını hedef almaktır. Kıskançlığı açığa çıkarır. Haksız müdahaleyi sertleştirir. Geçim alanına yönelen niyeti belirginleştirir. Deyim bu yüzden basit bir istekten çok, başkasının hakkına doğru yürüyen hesaplı bir niyet gibi duyulur. Tonundaki sertlik de bu bilinçli yönelişten doğar.
Örnek Cümleler
- Mahallede herkes onun dükkânına müşteri çekenlerin ekmeğine göz koyduğunu konuşuyordu.
- Senin koltuğuna değil, resmen ekmeğine göz koymuşlar diye onu uyardı.
- Yılların emeğine böyle kolayca ekmeğine göz koydular, kimseye yakışmadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü burada başkasının hakkı olduğu bilinen bir alana bilinçli biçimde yönelme vardır. Bu yüzden masum istek değil, haksız sahip olma niyeti hissedilir. Deyim, kıskançlığın niyete dönüşmüş ve harekete hazır hâlini daha sert biçimde görünür kılar.
Esnaf rekabetinde, iş yerindeki makam çekişmelerinde, ortaklık çatışmalarında ve rızkın dar olduğu alanlarda daha sık karşımıza çıkar. Geçim kaygısı arttıkça sözü de sertleşir. Çünkü bu tür ilişkilerde mesele yalnız başarı değil, doğrudan geçim alanının korunmasıdır.
Ekmeğine göz koymak niyeti ve yönelişi anlatır. Ekmeğinden etmek ise bu niyetin fiile dönüşmüş, somut zarar vermiş sonucunu gösterir. Aralarında neden-sonuç ilişkisi kurulabilir. Biri bakışı ve iştahı, öteki ise o haksız yönelişin doğurduğu fiilî kaybı gösterir.