Deyim

El El Üstünde Oturmak Ne Demek?

Anlamı

herhangi bir iş yapmadan boş oturmak:
'Herhâlde konağın kuytu bir köşesinde, gene el el üstünde oturuyor olmalıydı.' -R. N. Güntekin.

Detaylı Açıklama

El el üstünde oturmak, herhangi bir iş yapmadan boş oturmak anlamındadır. Görüntü somuttur: eller kucakta, birbirinin üstüne konmuştur ve bir iş tutmaz. Özne boş oturan kişidir. Kalıp bir tembelliği de, bir çaresizliği de, bir bekleyişi de anlatabilir; tanım boş oturmanın sebebini söylemez. Bir eleştiride de geçer: herkes çalışırken sen el el üstünde mi oturacaksın? Olumsuz kuruluşuyla bir çabayı anlatır: el el üstünde oturmadık, elimizden geleni yaptık. Kişi işsiz kalmış bir usta, emekli olmuş bir memur ya da bir felaketin ardından ne yapacağını bilemeyen biri olabilir. Kalıbın görüntüsü, iş yapan ellerin boşta kalmasını öne çıkarır; bu yüzden sözün ağırlığı bedende değil, ellerdedir.

Örnek Cümleler

  1. Herkes bahçede odun kırarken ağabeyim verandada el el üstünde oturuyordu.
  2. Fabrika kapanınca işsiz kalan usta, aylarca evde el el üstünde oturmak zorunda kaldı.
  3. Sel evlerini basınca köylüler el el üstünde oturmadı, hemen bentleri yükseltmeye koştu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Cümle şöyledir: Herhâlde konağın kuytu bir köşesinde, gene el el üstünde oturuyor olmalıydı. Konağın kuytu köşesi, kişinin bir kenara çekilmiş hâlini gösterir. Gene sözü ise boş oturmanın onun için yeni olmadığını düşündürür.

Bacaklarını uzatmak, hiçbir şey yapmadan, hiçbir şeyle ilgilenmeden oturmak, tembel tembel zaman öldürmektir. Bu tanım boş oturmaya tembelliği ve bir rahatlığı ekler. El el üstünde oturmanın tanımı ise yalnız iş yapmamayı söyler; tembellik ondan zorunlu olarak çıkmaz.

Atasözü, tembel tembel oturan kişinin hantallaşacağını, iş yapma yeteneğini yitireceğini; çalışan kişinin ise gittikçe açılacağını söyler. El el üstünde oturan kişi, atasözündeki akmayan suya benzer. Deyim durgunluğun anını, atasözü onun zamanla doğurduğu sonucu anlatır.