Anlamı
herhangi bir iş yapmadan boş oturmak:
'Herhâlde konağın kuytu bir köşesinde, gene el el üstünde oturuyor olmalıydı.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
El el üstünde oturmak deyimi, hiçbir iş yapmadan boş durmak, hareketsiz kalmak ve sorumluluk üstlenmeden beklemek anlamında kullanılır. Deyim yalnız fiziksel oturuşu değil, üretmeden, katkı sunmadan vakit geçirmeyi de eleştirir. Çalışılması, toparlanılması ya da harekete geçilmesi gereken bir ortamda kişinin eli kolu bağlı gibi durması hoş karşılanmaz ve bu söz devreye girer. Günlük dilde tembellik, ilgisizlik ya da işi başkasına bırakma tavrı için sık kullanılır. Sözün eleştirel yanı, özellikle herkes emek verirken bir kişinin seyirci kalmasında iyice belirginleşir. Bu nedenle yalnız boşluğu değil, ortak yük paylaşımından kaçmayı da hedef alan güçlü bir serzeniştir. Kısacası el el üstünde oturmak, işe el atmayan, sorumluluk almayan ve yalnız seyreden tavrı eleştiren belirgin bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Millet mutfakta koşuştururken onun el el üstünde oturması herkesin canını sıktı.
- Bu kadar işin arasında el el üstünde oturuyorsun, sana hiç yakışmıyor dedi annesi.
- Yangın gibi mesele varken kimse el el üstünde oturamaz, herkes elini taşın altına koymalı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çoğu zaman tembellik çağrıştırır ama yalnız onu anlatmaz. İlgisizlik, sorumluluktan kaçma ve işi başkasının üzerine bırakma tavrı da bu deyimin içine girer; kapsamı bu yüzden geniştir.
Çünkü harekete ihtiyaç olan anda pasif kalmayı hedef alır. Özellikle herkes emek verirken bir kişinin boş durması daha göze batar ve tepki doğurur; deyim bu rahatsızlığı taşır.
Ev işleri, ortak hazırlıklar, iş yerindeki yoğunluk ve acil yardım gereken durumlarda daha sık söylenir. Çünkü bu alanlarda katkı sunmamak hemen fark edilir ve doğrudan eleştirilir.