Anlamı
elde bulunan her şeyin tükendiğini anlatan bir söz:
'Balya'da beş on lira kazanmıştı. Onları da yedik, el elde baş başta.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
El elde baş başta sözü, elde avuçta hiçbir şey kalmadığını, bütün imkânların tükenip insanın yalnız kendisiyle baş başa kaldığını anlatır. Bu ifade özellikle para, malzeme veya destek kaynaklarının bitmesi durumunda kullanılır. Deyim, yalnız yoksunluğu değil, çaresizlik hissini de taşır. Eldeki son imkânlar da tükenince ortada süslenecek bir taraf kalmaz; durum bütün çıplaklığıyla görünür. Günlük dilde çoğu zaman hafif buruk bir mizahla da söylenebilir. Sözün çarpıcılığı, insanın çevresindeki dayanakların birer birer çekildiği anı iki kısa görüntüyle kurmasındadır. Bu yüzden ekonomik sıkışma, hazırlıksız yakalanma ve destekten mahrum kalma hallerini anlatırken oldukça güçlü durur. Kısacası el elde baş başta, kaynakların tükendiği, kişinin yalnız kendi hâliyle kaldığı dar ve sıkışık durumu anlatan güçlü bir söz kalıbıdır.
Örnek Cümleler
- Kış bitmeden kömür de para da tükenince el elde baş başta kaldılar evde.
- Tatilden dönünce cüzdanda bir şey kalmadı, tam anlamıyla el elde baş başta olduk.
- Ay sonunu getiremediler; borç, kira ve masraflar derken el elde baş başta kaldılar.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
En çok maddi yokluk için kullanılır ama yalnız onunla sınırlı değildir. Destek, imkân ve çözüm yolları tükendiğinde de aynı söz anlamlı biçimde kullanılabilir ve etkili olur.
Çünkü durumu süslemeden anlatır. Elde kalan bir şey olmadığını ve insanın bütün yükle yalnız kaldığını kısa ama vurucu biçimde hissettirir; yalınlığı tam buradan gelir doğrudan.
Çaresizlik duygusu da belirgindir. Kaynağın bitmesiyle birlikte kişinin seçeneklerinin daraldığı ve sıkıştığı da bu sözün içinden sezilir ve tabloyu ağırlaştırır iyice gözümüzde hemen orada artık.