Deyim

Elden Çıkmak Ne Demek?

Anlamı

1) malı olmaktan çıkmak, malı satılmak; 2) kaybedilmek:
'Selanik elden çıkınca ailesi İzmir'e göçmüştür.' -A. İlhan.

Detaylı Açıklama

Elden çıkmak iki anlamda kullanılır. Birincisi, bir şeyin kişinin malı olmaktan çıkması, satılmasıdır. İkincisi, kaybedilmektir: bir toprak, bir hak, bir fırsat ya da bir zafer de elden çıkabilir. Kalıbın öznesi elden giden şeydir: ev, tarla, fırsat. Kimin elinden çıktığı bağlamdan anlaşılır. İkinci anlam bir şehrin, bir toprağın yitirilmesini de anlatabilir; bu bir savaşla ya da bir antlaşmayla olabilir. Kalıp bir hüzün, bir pişmanlık ya da bir kabulleniş içinde söylenebilir: o ev çoktan elden çıktı. Birinci anlamda gidiş bir satışla, ikinci anlamda bir kayıpla olur; iki anlamda da sahip, elindekini artık tutamaz. Kalıp geçmişte kalmış bir yitirişi anlatan anılarda, hatıra yazılarında da geçer.

Örnek Cümleler

  1. Babasından kalan dükkân, borçlar yüzünden üç yıl önce elden çıktı.
  2. Bir anlık dikkatsizlik yüzünden kupa, son maçın son dakikasında elden çıktı.
  3. Dedemin anlattığına göre köyün en verimli tarlaları, nehrin yatağını değiştirmesiyle sular altında kalıp elden çıkmıştı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Cümle şöyledir: Selanik elden çıkınca ailesi İzmir'e göçmüştür. Burada kalıp kaybedilmek anlamındadır ve öznesi bir şehirdir. Şehrin yitirilmesi, ailenin göçünün sebebi olarak anlatılır. Kalıp bir toprağın yitirilişini bir ailenin hayatına bağlar.

Elden çıkarmak, bir şeyin sahipliğini başkasına geçirmek ya da onu yitirmektir; özne bunu yapan kişidir. Elden çıkmakta ise özne giden şeyin kendisidir. Ayrım sözcük sırasından değil, fiilden gelir: elden çıkaran bir kişi, elden çıkan ise bir maldır.

Bu atasözü, ölen birinin dirilemeyeceği gibi elden çıkan bir şeyin de bir daha ele geçmeyeceğini söyler. Kalıbın iki anlamı da bir gidişi anlatır. Atasözü bu gidişin geri dönmeyeceğini ekler.