Deyim

Elden Kaçmak Ne Demek?

Anlamı

1) sahip olamamak; 2) değerlendirememek:
'Kibar kıyafetli bir hanım, elden kaçmış eski fırsatların hırsı gözlerinde parlayarak dedikodu yapmaya başladı.' -R. H. Karay.

Detaylı Açıklama

Elden kaçmak iki anlamda kullanılır. Birincisi, bir şeye sahip olamamaktır: istenen bir dükkân, bir iş ya da bir eş elden kaçabilir. İkincisi, bir şeyi değerlendirememektir: bir fırsat, bir zaman ya da bir yetenek elden kaçabilir. Kalıbın öznesi elden giden şeydir; onu yitiren kişi bağlamdan anlaşılır. Kaçmak fiili, şeyin kendiliğinden, tutulamadan gittiğini düşündürür. Kalıp bir pişmanlığı, bir kıskançlığı ya da bir hayıflanmayı taşıyabilir: elden kaçan yıllar. Sıfat-fiil biçimiyle de kullanılır: elden kaçmış bir fırsat. Tanım kaybın sebebini söylemez; bir gecikme, bir ihmal ya da bir talihsizlik olabilir. Birinci anlamda şeye sahip olunamamıştır; ikinci anlamda şey değerlendirilememiştir ve bunun için onun önceden elde olması gerekmez.

Örnek Cümleler

  1. Yıllardır kiralamak istediği dükkân, başka bir esnafa verilince elden kaçtı.
  2. Ailesini geçindirmek için erken çalışmaya başlayan dedenin resim yeteneği, yıllar içinde elden kaçtı.
  3. Gençlik yılları boş işlerle elden kaçan adam, kırkında okula yeniden başladı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Cümle şöyledir: Kibar kıyafetli bir hanım, elden kaçmış eski fırsatların hırsı gözlerinde parlayarak dedikodu yapmaya başladı. Elden kaçan, eski fırsatlardır; kalıp burada değerlendirememek anlamındadır. Yitirilen fırsatlar, kadında bir hırs olarak yaşamaya devam eder.

Elden kaçırmak, bir şeyden türlü sebeplerle yararlanamamaktır; özne fırsatı yitiren kişidir. Elden kaçmakta ise özne yitirilen şeydir. Sözcükler hangi sırada dizilirse dizilsin bu değişmez: fırsatı Ali elden kaçırdı da, Ali fırsatı elden kaçırdı da aynı özneyi taşır.

Bu atasözüne göre yitirilen bir fırsat, insanın gözünde olduğundan büyük görünür: kaybolan koyunun kuyruğu iri hatırlanır. Elden kaçan bir şey de sonradan daha değerli görünebilir. Kalıp kaybı, atasözü kayba eklenen hayıflanmayı anlatır.