Anlamı
1) sahip olamamak; 2) değerlendirememek:
'Kibar kıyafetli bir hanım, elden kaçmış eski fırsatların hırsı gözlerinde parlayarak dedikodu yapmaya başladı.' -R. H. Karay.
Detaylı Açıklama
Elden kaçmak iki anlamda kullanılır. Birincisi, bir şeye sahip olamamaktır: istenen bir dükkân, bir iş ya da bir eş elden kaçabilir. İkincisi, bir şeyi değerlendirememektir: bir fırsat, bir zaman ya da bir yetenek elden kaçabilir. Kalıbın öznesi elden giden şeydir; onu yitiren kişi bağlamdan anlaşılır. Kaçmak fiili, şeyin kendiliğinden, tutulamadan gittiğini düşündürür. Kalıp bir pişmanlığı, bir kıskançlığı ya da bir hayıflanmayı taşıyabilir: elden kaçan yıllar. Sıfat-fiil biçimiyle de kullanılır: elden kaçmış bir fırsat. Tanım kaybın sebebini söylemez; bir gecikme, bir ihmal ya da bir talihsizlik olabilir. Birinci anlamda şeye sahip olunamamıştır; ikinci anlamda şey değerlendirilememiştir ve bunun için onun önceden elde olması gerekmez.
Örnek Cümleler
- Yıllardır kiralamak istediği dükkân, başka bir esnafa verilince elden kaçtı.
- Ailesini geçindirmek için erken çalışmaya başlayan dedenin resim yeteneği, yıllar içinde elden kaçtı.
- Gençlik yılları boş işlerle elden kaçan adam, kırkında okula yeniden başladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Kibar kıyafetli bir hanım, elden kaçmış eski fırsatların hırsı gözlerinde parlayarak dedikodu yapmaya başladı. Elden kaçan, eski fırsatlardır; kalıp burada değerlendirememek anlamındadır. Yitirilen fırsatlar, kadında bir hırs olarak yaşamaya devam eder.
Elden kaçırmak, bir şeyden türlü sebeplerle yararlanamamaktır; özne fırsatı yitiren kişidir. Elden kaçmakta ise özne yitirilen şeydir. Sözcükler hangi sırada dizilirse dizilsin bu değişmez: fırsatı Ali elden kaçırdı da, Ali fırsatı elden kaçırdı da aynı özneyi taşır.
Bu atasözüne göre yitirilen bir fırsat, insanın gözünde olduğundan büyük görünür: kaybolan koyunun kuyruğu iri hatırlanır. Elden kaçan bir şey de sonradan daha değerli görünebilir. Kalıp kaybı, atasözü kayba eklenen hayıflanmayı anlatır.