Anlamı
bir yeri aydınlatmak için elektrik enerjisini açıp kullanmak:
'Ondan hemen ayrılıp elektriği yaktı.' -T. Buğra.
Detaylı Açıklama
Elektriği yakmak, bir yeri aydınlatmak için elektrik enerjisini açıp kullanmak anlamındadır. Tanım amacı da söyler: aydınlatmak. Yakmak fiili burada ışığı açmayı anlatır; bir ateş yakılmaz, bir düğmeye basılır. Kalıp gündelik bir hareketi anlatır: bir odaya girerken, karanlık çökerken ya da gece uyanınca elektrik yakılır. Kalıpta elektrik sözü belirtme eki taşır: elektriği yakmak; bir yer de anılabilir: mutfağın elektriğini yakmak. Işık bir lambadan, bir avizeden ya da bir sokak direğinden gelebilir. Olumsuz biçimi bir tutumluluğu ya da bir saklanmayı anlatabilir: elektriği yakmadan oturdular. Özne ışığa ihtiyaç duyan kişidir: eve dönen biri, gece uyanan bir anne ya da çalışmaya oturan bir öğrenci. Kalıp düz anlamıyla kullanılır; sözlük ona mecaz bir anlam vermez.
Örnek Cümleler
- Eve geç dönen Ayşe, kapıyı açar açmaz holün elektriğini yaktı.
- Fatura kabarmasın diye yaşlı adam akşamları elektriği yakmadan, pencerenin ışığında oturuyordu.
- Gece yarısı bebeğin ağlamasıyla uyanan anne, elektriği yakıp beşiğe koştu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Ondan hemen ayrılıp elektriği yaktı. Işığın açılışı burada bir ayrılışın ardından gelir; kişi birinden ayrılır ve bulunduğu yeri aydınlatır. Hemen sözü ayrılmak fiiline bağlıdır: kişi ondan hiç beklemeden ayrılmıştır.
Elektriği kesmek, elektrik enerjisinin akışına engel olmaktır; yakmak ise onu ışık için çalıştırmaktır. Biri akışı durdurur, öteki başlatır. İki kalıp aynı enerjinin iki ucunu, karanlık ile aydınlığı gösterir.
Bu atasözü, bir kimsenin başkalarına bol bol yaptığı yardımı kendi yakınlarına yapmadığını söyler. Çıra çevresini aydınlatır, ama kendi dibi karanlık kalır. Elektriği yakmak ise ışığın düz anlamıyla bir yeri aydınlatmasını anlatır; atasözü aynı ışığı bir mecazla kullanır.