Deyim

El(I) El Koymak Ne Demek?

Anlamı

1) bir yolsuzluğu ortaya çıkarmak, incelemek, vaziyet etmek; 2) üstüne konmak:
'Herkesin olan bir olanağa el koyup onu kendi çıkarına kullananı neden seveyim?' -A. Ağaoğlu. 3) zorla almak:
'Bizi işimizde gücümüzde serbest bırakmak şöyle dursun, çoluk çocuğumuzun nafakasına el koymaya kalkıştılar.' -Y. K. Karaosmanoğlu. 4) işi üzerine almak, sorumluluğu üstlenmek:
'Annem hemen işe el koydu.' -A. Kutlu. 5) yetkili organ bir malı veya bir kuruluşu kendi yönetimine almak.

Detaylı Açıklama

El koymak beş anlamda kullanılır. Birincisi, bir yolsuzluğu ortaya çıkarmak, incelemek, ona vaziyet etmektir. İkincisi, bir şeyin üstüne konmaktır; üçüncüsü zorla almaktır. Dördüncüsü, bir işi üzerine almak, sorumluluğunu üstlenmektir. Beşincisi, yetkili bir organın bir malı ya da bir kuruluşu kendi yönetimine almasıdır. Anlamlar aynı görüntüden çıkar: el bir şeyin üzerine konur ve onu tutar. Ayrım, elin kime ait olduğunda ve tutuşun hangi amaçla yapıldığındadır: bir müfettişin denetimi, bir zorbanın gaspı, bir annenin üstlendiği iş ya da bir mahkemenin kararı. El konan şey yönelme ekiyle anılır: mala el koymak, işe el koymak. Kalıp bir haber, bir mahkeme kararı ya da bir aile hikâyesi anlatılırken geçebilir.

Örnek Cümleler

  1. Düğün hazırlıkları aksayınca teyzem işe el koydu; davetiyelerden yemeğe kadar her şeyi üstlendi.
  2. Usulsüzlüğe el koyan müfettişlerin raporu üzerine mahkeme, şirketin fabrikasına el koyup yönetimi bir kayyuma bıraktı.
  3. Dağdan inen eşkıya, köylülerin harmandaki buğdayına zorla el koyup atlara yükledi.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Cümle şöyledir: Herkesin olan bir olanağa el koyup onu kendi çıkarına kullananı neden seveyim? Burada kalıp ikinci anlamda, bir şeyin üstüne konmak anlamındadır. Ortak bir imkân, tek bir kişinin elinde kalmıştır.

Cümle şöyledir: Bizi işimizde gücümüzde serbest bırakmak şöyle dursun, çoluk çocuğumuzun nafakasına el koymaya kalkıştılar. Burada kalıp üçüncü anlamda, zorla almak anlamındadır. Alınmak istenen şey bir ailenin geçimidir.

Cümle şöyledir: Annem hemen işe el koydu. Burada kalıp dördüncü anlamda, işi üzerine almak, sorumluluğunu üstlenmek anlamındadır. Hemen sözü, annenin işi beklemeden üstlendiğini gösterir. İşin ne olduğu alıntıda söylenmez; sorumluluğu üstlenen bir annedir.