Anlamı
1) bir yolsuzluğu ortaya çıkarmak, incelemek, vaziyet etmek; 2) üstüne konmak:
'Herkesin olan bir olanağa el koyup onu kendi çıkarına kullananı neden seveyim?' -A. Ağaoğlu. 3) zorla almak:
'Bizi işimizde gücümüzde serbest bırakmak şöyle dursun, çoluk çocuğumuzun nafakasına el koymaya kalkıştılar.' -Y. K. Karaosmanoğlu. 4) işi üzerine almak, sorumluluğu üstlenmek:
'Annem hemen işe el koydu.' -A. Kutlu. 5) yetkili organ bir malı veya bir kuruluşu kendi yönetimine almak.
Detaylı Açıklama
El koymak deyimi, bağlama göre bir işe müdahale etmek, denetim altına almak, sahip çıkmak, üstüne geçmek ya da zorla almak gibi farklı anlamlar taşır. Resmî dilde bir kuruma veya mala yetkili biçimde el koymak şeklinde kullanılırken, günlük dilde bir işin sorumluluğunu üstlenmek ya da bir şeye yönelmek anlamı da vardır. Bu çok anlamlı yapı deyimi oldukça güçlü kılar; ortak yön, dışarıdan gelen belirgin bir müdahaledir. Söz geçtiğinde olayın doğal akışının değiştiği, bir iradenin devreye girip yönü belirlediği hissedilir. Müdahalenin ağırlığı yüzünden deyim çoğu zaman güçlü bir sonuç doğurur. Kısacası el koymak, bir şeyin serbest akışına son verip onu kendi kontrolüne alma düşüncesini taşıyan kuvvetli ve kapsamlı bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Anne, çocuklar kavga edince hemen işe "el el koymak" zorunda kalıp ortalığı topladı.
- Savcılık usulsüzlük şüphesiyle bazı belgelere "el el koymak" için karar açıkladı bugün.
- Miras paylaşımı çıkmaza girince biri bütün eve "el el koymak" ister gibi davranmaya başladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü temel hareket aynıdır: müdahale edip denetimi ele almak. Bu çekirdek anlam, resmî, hukuki, aile içi ya da kişisel pek çok bağlama uyarlanabilir kolaylıkla ve anlamı korur.
Bir işe sahip çıkmak ve sorumluluk almak olumlu duyulabilir; zorla alma, üstüne çökme ya da haksız müdahale ise olumsuz anlam doğurur. Bağlam burada belirleyicidir bütünüyle.
Çünkü sıradan dokunuşu değil, düzeni değiştiren belirgin bir müdahaleyi anlatır. Söz geçtiğinde olayın dengesi değişmiş gibi bir etki doğar ve denetimin el değiştirdiği hissedilir açık biçimde.