Anlamı
bir şey yapmaya vakit ve fırsat bulmak:
'Elim değmişken bir açıklamada bulunayım.' -H. E. Adıvar.
Detaylı Açıklama
Eli değmek, bir şey yapmaya vakit ve fırsat bulmak anlamındadır. Görüntü dokunmaktan gelir: kişinin eli bir işe değer, yani o işle uğraşabileceği zamanı bulur. Tanım iki koşulu birlikte anar: vakit ve fırsat. Kalıp bir işin arasında başka bir işe de el atmayı anlatabilir: elim değmişken şunu da yapayım. Değmişken biçimi, fırsatın o an elde olduğunu ve kaçırılmaması gerektiğini düşündürür. Olumsuz söylendiğinde yoğunluğu anlatır: bütün hafta elim değmedi. Kalıp bir mektuba, bir onarıma, bir kitaba ya da bir bahçe işine ayrılan zamanı anlatabilir. Yapılacak iş yönelme ekiyle anılabilir: kitaba elim değmedi. Kalıbın öznesi el sözüdür; kişi iyelikle belirtilir. Tanım fırsatın ne kadar süreceğini söylemez; bir saat de, bir öğleden sonra da olabilir.
Örnek Cümleler
- Bütün hafta işten başını kaldıramayan Zeynep'in eli ancak pazar günü bahçedeki fidelere değdi.
- Kombiyi onarmaya gelen Ali Usta, eli değmişken mutfaktaki damlayan musluğu da onardı.
- Taşınma telaşı yüzünden aylardır eli kitaplarına değmeyen öğretmen, tatilde rafları yeniden düzenledi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Elim değmişken bir açıklamada bulunayım. Kalıp burada değmişken biçimiyle kullanılır. Yazar o an vakit ve fırsat bulduğunu söyler ve bunu bir açıklama yapmak için değerlendirmek ister.
Fırsat bulmak, uygun, elverişli zaman bulmaktır; her türlü iş için kullanılır. Eli değmek de bir fırsatı anlatır, ama onu elin bir işe dokunması görüntüsüyle verir. Kalıp kişinin kendi yaptığı, eliyle gördüğü bir işi düşündürür.
Atasözüne göre zaman çok değerlidir ve boş yere harcanmamalıdır. Eli değen kişi de boş kalan bir anını değerlendirir. Atasözü zamanın değerini, kalıp o zamanın bir işe ayrıldığı anı anlatır.