Anlamı
bir işi yapmaya gönlü razı olmamak:
'Temiz yere kolay çöp atamazsınız. Eliniz varmaz.' -H. Taner.
Detaylı Açıklama
Eli varmamak deyimi, bir işi yapmaya gönlünün razı olmaması, içinin el vermemesi anlamında kullanılır. Kişi fiilen yapabilecek durumdadır ama duygusal ya da vicdani bir engel nedeniyle harekete geçmez. Bu yüzden deyim güçsüzlük değil, içsel direnç anlatır. En çok kırmaya, atmaya, silmeye, söylemeye ya da birine zarar verecek bir davranışta bulunmaya kıyamama hâllerinde söylenir. Deyim, insanın dış engel olmadan bile kendi vicdanı yüzünden durduğunu gösterir. Bu nedenle duygusal ve ahlaki çekingenliği anlatmakta çok güçlüdür. Eski bir eşyayı atamamak, bir hatırayı silememek ya da sevilen birine ağır söz söyleyememek bu inceliği daha da görünür kılar. Kısacası eli varmamak, insanın yapabilecek durumda olsa da kalbinin ve vicdanının o işe yönelmesine izin vermediğini anlatan ince bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Yıllardır sakladığı mektupları yakmaya eli varmadığı için kutuyu yine kapattı.
- Hasta kediyi sokağa bırakmaya eli varmadı, eve alıp battaniyeye sardı.
- Babasının sesini duyduğu kaseti silmeye eli varmadı, çekmeceye geri koydu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü kişi burada yapamıyor değil, yapmak istemiyor ya da kıyamıyordur. Engel dışarıda değil, çoğu zaman vicdanında ve duygusunda bulunur açıkça, bu da farkı belirler netçe.
Atmak, silmek, kırmak, satmak, kesmek ve incitmek gibi duygusal yük taşıyan eylemlerle çok doğal durur. Çünkü bu alanlarda kıyamama hissi belirgindir açıkça ve söz yerini bulur.
Eli mahkûm olmak istemeden yapmak zorunda kalmaktır. Eli varmamak ise tam tersine yapabilecek durumda olup da gönlünün razı olmamasıdır belirgin şekilde ve nüans burada keskindir.