Anlamı
çaresizlikten veya yeteneksizlikten bir iş yapamamak:
'Matbu kâğıtları doldurmaktan başka elinden bir iş gelmez, sorulmadıkça kendiliğinden konuştuğu görülmezdi.' -R. H. Karay.
Detaylı Açıklama
Elinden bir iş gelmemek, çaresizlikten ya da yeteneksizlikten bir iş yapamamak anlamındadır. Kalıp elinden bir şey gelmemek biçiminde de kurulur. Tanım iki ayrı sebep gösterir. Çaresizlikte kişi bir çıkar yol bulamaz: bir yangın, bir hastalık ya da bir felaket karşısında elinden bir şey gelmez. Yeteneksizlikte ise eksik kişinin kendisindedir: bir işi bilmez, beceremez. Kalıp bir karşılaştırmayla da kurulabilir: beklemekten başka elinden bir şey gelmez. Bu kuruluşta kişinin yapabildiği tek ve küçük iş de anılır. İyelik eki kişiye göre değişir: elimden bir şey gelmedi. Kalıp bir acıma, bir özür, bir küçümseme ya da bir yakınma taşıyabilir. Hangi sebebin söz konusu olduğu bağlamdan anlaşılır.
Örnek Cümleler
- Yangını yamaçtan izleyen köylülerin, itfaiye gelene kadar kova taşımaktan başka elinden bir şey gelmedi.
- Mutfakta yumurta kırmaktan başka elinden bir iş gelmeyen Burak, misafir sofrasını annesine bıraktı.
- Oğlunun ameliyatı sürerken yaşlı annenin dua etmekten başka elinden bir şey gelmiyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Matbu kâğıtları doldurmaktan başka elinden bir iş gelmez, sorulmadıkça kendiliğinden konuştuğu görülmezdi. Burada sebep yeteneksizliktir; kişinin yapabildiği tek iş basılı kâğıtları doldurmaktır. Cümlenin devamı onun silik bir insan olduğunu da düşündürür.
Acze düşmek, çaresiz kalmak, elinden bir şey gelmemektir; sözlük bu deyimi kalıbın öteki biçimiyle açıklar. Acze düşmek yalnız çaresizliği anlatır. Elinden bir iş gelmemek ise yeteneksizliği de kapsar.
Atasözüne göre Tanrı rahat bir yaşam ya da yetenek kısmet etmemişse kulun elinden bir şey gelmez. Atasözünün tanımı kalıbı kendisi kullanır. Söz, yeteneksizliği kişinin elinde olmayan bir nasibe bağlar.