Anlamı
istemeyerek birini yaralamak veya öldürmek:
'Belki elinden bir kaza çıkar diye evine girmeye cesaret edemezdi.' -Y. K. Karaosmanoğlu.
Detaylı Açıklama
Elinden bir kaza çıkmak, istemeyerek birini yaralamak ya da öldürmek anlamındadır. Kaza yerine sakatlık sözcüğü de gelebilir. Tanımın özü istemeyerek sözüdür: kişi kimseye zarar vermek niyetinde değildir, ama elindeki bir alet, bir silah ya da bir araç bir yaralanmaya ya da bir ölüme yol açar. Kaza sözü de bu istem dışılığı vurgular. Kalıp bir av tüfeğinin, bir baltanın, bir aracın ya da bir makinenin kullanıldığı sahnelerde geçebilir. Bir korku içinde de kullanılır: elimden bir kaza çıkar diye o işe girişmedim. Böyle bir cümlede kalıp gerçekleşmiş bir olayı değil, bir ihtimali anlatır. Kalıp hem yaralanmayı hem ölümü kapsar. İyelik eki, kazaya yol açan kişiyi gösterir; zarar gören ise cümlede ayrıca anılır.
Örnek Cümleler
- Av tüfeğini temizlerken elinden bir kaza çıkan adam, yanındaki kardeşini ayağından yaraladı.
- Freni tutmayan kamyonu yokuşta durduramayan şoförün elinden bir kaza çıktı; karşıdan geçen bir yaya hayatını kaybetti.
- Bahçede balta sallayan dedenin elinden bir sakatlık çıkmasın diye annem çocukları içeri çağırdı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Belki elinden bir kaza çıkar diye evine girmeye cesaret edemezdi. Burada kaza henüz yaşanmamıştır; kişi onun olasılığından ürker ve bu yüzden kapıdan içeri adım atmaz. Korku kişiyi bir eylemden alıkoyan sebep olarak görünür.
Elinden kan çıkmak, cinayet işlemektir; bir suçu adlandırır. Elinden bir kaza çıkmak ise istemeden birini yaralamak ya da öldürmektir. İkisinde de birinin canı yanar. Elinden kan çıkmanın tanımı istemeyerek sözünü taşımaz; sözlükteki tanıkta kazara bir ölüm için de kullanılır. Ayrım tanımlardadır: biri cinayeti, öteki istemeden yaralamayı ya da öldürmeyi anlatır.
Atasözüne göre kaza beklenmedik zamanda, ansızın olur. Elinden bir kaza çıkan kişi de onu istememiştir. Atasözü kazanın habersiz gelişini, kalıp bu kazaya istemeden yol açan kişiyi anlatır.