Atasözü

Elmayı Soy da Ye, Armudu Say da Ye Ne Demek?

Anlamı

armut kabuğu soyularak elma da aşırı gidilmeden sayıyla yenilmelidir.

Detaylı Açıklama

Elmayı soy da ye, armudu say da ye, sözlükte armudun kabuğu soyularak, elmanın da aşırıya kaçmadan sayıyla yenmesi gerektiğini anlatan bir biçim olarak yer alır. Bu biçimde dikkat çekici bir durum vardır: sözcüklerin sırası elmanın soyulmasını, armudun sayılmasını söyler gibidir, tanım ise tersini verir. Sözlük bu biçime ayrı bir anlam yüklemez. Halk ağzında yaşayan sözlerde sözcük yerlerinin zamanla kayması görülebilir; böyle bir kaymada öğüdün özü tanımda korunur. Söz bir sofra öğüdüdür ve meyvenin nasıl yeneceğini söyler. Bir büyüğün torunlarına seslenişinde, bir pazar dönüşünde ya da bir şakalaşmada geçebilir. Kafiyeli yapısı, söylenişini kolaylaştırır. Saymak ölçülü yemeyi, soymak ise kabuğu çıkarmayı anlatır; iki fiil de sofradaki özeni gösterir.

Örnek Cümleler

  1. Bahçede armudu kabuğuyla ısıran torununa dede seslendi; elmayı soy da ye, armudu say da ye.
  2. Pazardan dönen anne, meyveleri yıkarken çocuklara kuralı hatırlattı; elmayı soy da ye, armudu say da ye.
  3. Mevsimin ilk meyvelerini sofraya koyan babaanne, kimsenin aşırıya kaçmamasını istedi; elmayı soy da ye, armudu say da ye.

Diğer Atasözleri ve Deyimler

Sıkça Sorulan Sorular

O biçimde sözcüklerin yeri açıklamayla örtüşür: armut soyulur, elma sayılır. Sözün üç biçimi de sözlükte tek bir öğüde bağlanır. Sırası şaşırtıcı görünen biçimi anlamak için bu açık biçim iyi bir yol gösterir.

Tereyağı gibi, çok yumuşak demektir ve sözlükte ayraç içinde elma ile armut için verilir. Olgun ve yumuşak bir armudun kabuğu bıçakla kolayca çıkar. Benzetme meyvenin dokusunu, atasözü sofradaki usulü gösterir.

Atasözüne göre armut ilk çıktığında, kiraz ise biteceği zaman yenmelidir. Bu söz meyvenin zamanını gözetir. Elmayı soy da ye biçimi ise yeme biçimini öğütler; ikisi aynı sofra bilgisinin iki yanıdır.