Anlamı
birini veya bir şeyi kendi istekleri doğrultusunda kullanmak:
'İttihat ve Terakki, ordunun genç subaylarını emellerine alet etmeyi başarmıştı.' -S. Ayverdi.
Detaylı Açıklama
Emeline alet etmek deyimi, birini ya da bir şeyi kendi isteği ve çıkarı doğrultusunda kullanmak anlamında kullanılır. Burada “alet etmek”, karşı tarafı bağımsız bir özne gibi değil, amaca hizmet eden araç gibi görmek demektir. Bu nedenle deyim çoğu zaman olumsuz, eleştirel ve ahlaki açıdan problemli bir tavrı anlatır. İnsan başkasını emeline alet ettiğinde onun iradesini geri plana iter. Kısacası emeline alet etmek, bir kişiyi ya da durumu kendi gizli niyeti uğruna araçsallaştırmayı anlatan sert bir deyimdir. Bu yüzden söz, kandırma ve çıkarcılık eleştirilerinde sıkça öne çıkar. Deyimin sertliği, araçsallaştırılan kişinin uğradığı haksızlığı da görünür kılar. Böylece kullanım, ahlaki itiraz tonunu açık biçimde taşır.
Örnek Cümleler
- Gençleri kendi siyasî hesabına emeline alet etti, sonunda herkes fark etti.
- Dostluğunu emeline alet ettiğini anlayınca aralarındaki güven bir daha düzelmedi.
- Bir kurumun saygınlığını şahsî emeline alet etmesi ağır bir fırsatçılık sayıldı.
Kökeni ve Hikayesi
Arapça “emel” ile Türkçedeki “alet etmek” birleşerek, isteği gerçekleştirmek için bir başkasını araç gibi kullanma anlamı kazanmıştır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü burada kişi karşısındakini insan olarak değil, amaç için kullanılan araç gibi görür. Bu da söze hem ahlaki hem de duygusal ciddi sertlik kazandırır burada.
Emel beslemek isteğin içte taşınmasını anlatır. Emeline alet etmek ise bu isteği gerçekleştirmek için başkalarını kullanmaya kadar giden dış davranışı daha açıkça gösterir burada iyice.
Siyaset, çıkar ilişkisi, dostluk ihlali ve kurumların kişisel amaçlara alet edilmesi gibi bağlamlarda sık kullanılır. Çünkü araçsallaştırma en çok bu alanlarda açıkça eleştirilir bugün de.