Deyim

Emeline Alet Etmek Ne Demek?

Anlamı

birini veya bir şeyi kendi istekleri doğrultusunda kullanmak:
'İttihat ve Terakki, ordunun genç subaylarını emellerine alet etmeyi başarmıştı.' -S. Ayverdi.

Detaylı Açıklama

Emeline alet etmek, birini veya bir şeyi kendi istekleri doğrultusunda kullanmak anlamındadır. Alet, bir iş görmek için kullanılan araçtır; kalıpta bir insan da böyle bir araca dönüşür. Kullanılan kişi kimi zaman bunun farkında olmaz ya da başka bir amaca hizmet ettiğini sanır. Kalıp bir siyasetçinin, bir örgütün, bir tüccarın ya da bir aile büyüğünün başkalarını kendi hedefleri için kullanmasını anlatabilir. Bir eleştiri ya da bir suçlama taşır; kullanılan kişiye yapılan haksızlığı öne çıkarır. Neyin ya da kimin alet edildiği -ı ekiyle söylenir: gençleri emellerine alet ettiler. Emel sözü, kullanan kişinin kişisel bir hedefi olduğunu gösterir. Kalıp bir din, bir dava ya da bir duygu için de kullanılabilir.

Örnek Cümleler

  1. Kurnaz tüccar, saf köylüleri emeline alet edip tarlalarını yok pahasına satın aldı.
  2. Seçim öncesi bazı adaylar, depremzedelerin acısını emellerine alet etmekle suçlandı.
  3. Mirası tek başına almak isteyen yeğen, yaşlı amcasının güvenini emeline alet etti.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Cümle şöyledir: İttihat ve Terakki, ordunun genç subaylarını emellerine alet etmeyi başarmıştı. Alet edilenler genç subaylardır; kullanan ise bir siyasi topluluktur. Başarmıştı sözü, bu kullanmanın tasarlanmış bir sonuç olduğunu gösterir.

Adam kullanmanın ikinci anlamı, birini kendi çıkarına alet etmektir; bu tanım kalıba çok yakındır. Deyimin ilk anlamı ise olumludur: çalışanları iyi yönetebilmek. Emeline alet etmekte böyle bir iyi yan bulunmaz.

Alet olmak, bilerek ya da bilmeyerek kötü bir işe aracılık etmektir; kullanılan kişinin durumunu anlatır. Emeline alet etmek ise kullanan kişinin eylemidir. Biri aracı, öteki aracı kullananı cümlenin öznesi yapar.