Anlamı
fazla abartmak, ölçüyü kaçırmak:
'Endazeyi kaçırmışsındır çancı ustası, dedi, olmayacak bahse sürersin emmi oğlumu.' -K. Bilbaşar.
Detaylı Açıklama
"Endazeyi kaçırmak" sözü, ölçüyü tutturamayıp işi fazla abartmak anlamında kullanılır. Buradaki "endaze" eski ölçü aleti ve ölçü fikrini çağrıştırdığı için, sözün merkezinde dengeyi yitirmek vardır. İnsan konuşurken, eleştirirken, şaka yaparken ya da harcama yaparken sınırı aşarsa bu deyimle anlatılır. Sözün içinde yalnızca fazlalık değil, yerinde olma ilkesinden sapma da bulunur. Bu yüzden çoğu zaman davranışın yakışıksızlaştığını ya da karşı tarafı rahatsız ettiğini ima eder. Deyimin gücü, ölçünün bozulmasını hem zihinsel hem toplumsal bir hata gibi göstermesinden gelir. Böylece yalnız fazlalık değil, aynı zamanda uygunluk duygusunun da kaybedildiği sezdirilir. Kısacası endazeyi kaçırmak, bir işin tam kıvamında durmayıp dozunu ve ölçüsünü aşarak işi tatsız, ağır ya da uygunsuz hâle getirmektir.
Örnek Cümleler
- Şaka yapacağım derken endazeyi kaçırdı, masadaki havayı bir anda bozdu.
- Eleştirisinde biraz endazeyi kaçırınca en yakın dostları bile ona kırıldı.
- Kutlamada harcamayı endazeyi kaçıracak dereceye vardırınca sonradan pişman oldular.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, yalnızca söz için kullanılmaz. Şaka, harcama, davranış, eleştiri ve tepki gibi birçok farklı alanda ölçünün aşılması bu deyimle rahatça anlatılabilir bugün açıkça yine kolayca.
Çünkü deyimin özü tam da sınırı bilmekle ilgilidir. Uygun yerde duramayan kişi, doğru olanı aşarak işi rahatsız edici veya yakışıksız bir noktaya taşımış olur sonunda.
Genellikle eleştirel ve uyarıcı bir tonla kullanılır. Söyleyen kişi, karşı tarafın davranışında artık kabul edilebilir sınırın açıkça aşılmış olduğunu net biçimde vurgular burada özellikle çok.