Anlamı
ne yapacağına karar verememek, eli ayağı dolaşmak:
'Biri bu konuda damarına basınca endazeyi şaşırıyor, kendine hükmedemiyordu.' -N. Araz.
Detaylı Açıklama
"Endazeyi şaşırmak" sözü, ne yapacağını tam kestirememek, doğru ölçüyü bulamamak ve eli ayağı dolaşır gibi kararsız kalmak anlamına gelir. "Endaze" burada yine ölçü ve denge fikrini taşır; fakat bu kez abartıdan çok şaşırma ve yönünü yitirme öne çıkar. İnsan beklenmedik bir durumla karşılaştığında, hangi tepkinin doğru olacağını bilemediğinde ya da düzeni bozulan bir işin içinde ne yapacağını şaşırdığında bu deyim kullanılır. Bu yüzden hem zihinsel karışıklığı hem de davranıştaki tutarsızlığı anlatır. Kısacası endazeyi şaşırmak, kişinin alıştığı düzeni kaybedip sağlıklı ölçü kurmakta zorlanmasını anlatan canlı bir deyimdir. Bu yönüyle söz, şaşkınlıkla ölçüsüzlüğün birleştiği anları çok iyi yakalar. Deyim, yalnız hatayı değil, hataya giden kararsızlık sürecini de sezdirir.
Örnek Cümleler
- Patron bir anda hesap sorunca çocuk endazeyi şaşırdı, ne diyeceğini bilemedi.
- Bu kadar farklı haber arka arkaya gelince herkes endazeyi şaşırmış gibi birbirine baktı.
- Düğündeki karışıklıkta ev sahibi öyle endazeyi şaşırdı ki misafirleri bile unuttu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Endazeyi kaçırmakta aşırılık ve sınırı geçme vardır; endazeyi şaşırmakta ise karışıklık ve doğru ölçüyü bulamama öne çıkar. Biri taşma, diğeri daha çok bocalama anlatır açıkça.
Beklenmedik baskı anlarında, karışık işlerde, telaşlı ortamlarda veya kişinin ne yapacağını şaşırdığı durumlarda kullanmak uygundur. Böyle anlarda deyim oldukça doğal durur gerçekten burada da ayrıca.
İki deyim de şaşırma ve toparlanamama hâlini anlatır. Ancak endazeyi şaşırmak, buna ek olarak doğru ölçü ve isabet duygusunun da iyice kaybolduğunu sezdirir açıkça burada.