Deyim

Ensesinde Boza Pişirmek Ne Demek?

Anlamı

1) ısıtmak, kızgın duruma getirmek:
'Güneş, bütün gün enselerinde boza pişirmiş, vücutlarının teri mintanlarının üstüne çıkmıştı.' -H. Taner. 2) birini çok üzmek, tedirgin etmek:
'İhtiyarlık kepaze şey... Şimdi çocuk evde ensemde boza pişiriyor.' -R. N. Güntekin. 3) birini bir işi yapıp bitirmesi için sürekli sıkıştırmak.

Detaylı Açıklama

Ensesinde boza pişirmek üç anlamda kullanılır. Birincisi ısıtmak, kızgın duruma getirmektir: öznesi güneş ya da sıcak olabilir ve kişinin ensesi yanar gibi olur. İkincisi birini çok üzmek, tedirgin etmektir. Üçüncüsü, birini bir işi yapıp bitirmesi için sürekli sıkıştırmaktır. Görüntü bir kazandan gelir: boza ateşin üstünde pişirilir; kalıpta bu ateş birinin ensesine taşınmıştır. İlk anlam somut bir sıcağı, öteki ikisi insanın üstüne çöken bir baskıyı anlatır. İkinci ve üçüncü anlamda üzen ya da sıkıştıran bir çocuk, bir patron, bir alacaklı olabileceği gibi bir iş ya da bir durum da olabilir. Üçüncü anlamdaki sürekli sözü, sıkıştırmanın ara vermediğini gösterir. Kalıp bir yakınma içinde söylenebilir; kişi kendi durumunu da, başkasının çektiğini de bu kalıpla anlatabilir.

Örnek Cümleler

  1. Öğle güneşi tarladaki işçilerin ensesinde boza pişiriyordu; hepsi gölgeye kaçmak için akşamı bekledi.
  2. Gece yarısına kadar eve dönmeyen, telefonunu da açmayan delikanlı annesinin ensesinde boza pişiriyordu.
  3. Teslim tarihi yaklaşınca yayıncı her sabah arayıp çevirmenin ensesinde boza pişirmeye başladı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

H. Taner'in cümlesinde güneş bütün gün enselerinde boza pişirmiş, vücutlarının teri mintanlarının üstüne çıkmıştır; bu ilk anlamdır ve yakıcı bir sıcağı anlatır. R. N. Güntekin'in cümlesinde yaşlılıktan yakınan konuşan, çocuğun evde ensesinde boza pişirdiğini söyler; bu da ikinci anlamdaki tedirginliktir.

Ensesine binmek, birine bir işi yaptırmak için sürekli baskı altında bulundurmaktır. Kalıbın üçüncü anlamı da işi bitirsin diye birini sıkıştırmaktır. Deyim baskıyı birinin sırtına çıkma görüntüsüyle verir, kalıp ise ateşin yarattığı bunaltıyla anlatır.

Atasözüne göre çocukların sıkıntıları, hastalıkları ana baba için sürekli derttir. Güntekin'in cümlesinde de evdeki bir çocuk konuşanı tedirgin eder; çocuğun konuşanın nesi olduğunu cümle söylemez. Atasözü çocuk derdini ana babanın süregiden yükü sayar; kalıp ise tedirginliğin yakıcılığını bir ateş görüntüsüyle verir.