Anlamı
bir kimseden iyilik gören kişi mertse bunun altında kalmaz, kendisi de ona iyilik yapmaya çalışır.
Detaylı Açıklama
Er ekmeği er kursağında kalmaz atasözü, bir kimseden iyilik gören kişinin mertse bunun altında kalmayacağını, kendisinin de ona iyilik yapmaya çalışacağını söyler. Er, yiğit, mert kişidir; kursak ise kuşlarda yemeğin biriktiği yer, halk ağzında midedir. Görüntüde bir mertin sunduğu ekmek, öteki mertin midesinde karşılıksız kalmaz: mert kişi yediği ekmeğin karşılığını vermeye çalışır. Atasözündeki ekmek her türlü iyiliğin yerine geçer; bir sofra, bir yardım, bir borç ya da bir kol kanat germe olabilir. Tanımdaki mertse koşulu atasözünün sınırını çizer: atasözü iyiliğin ödenmesini herkesten değil, mert kişiden bekler. Altında kalmamak, iyiliğin borcunu taşımaya razı olmamak, onu ödemeye çalışmak demektir. Kişi aldığı iyiliğin karşılığını vermeye çalışacağını bu sözle bildirebilir.
Örnek Cümleler
- Gençliğinde kendisini evinde barındıran ustası iflas edince Rıza ona dükkân açacak sermayeyi verdi; er ekmeği er kursağında kalmaz.
- Selde evi yıkılan komşusuna kapısını açan aileye, ertesi yıl o komşu hasadının yarısını getirdi; er ekmeği er kursağında kalmaz.
- Hastanede annesine bakan hemşirenin oğlu işsiz kalınca Kemal Bey onu kendi şirketine aldı; er ekmeği er kursağında kalmaz.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Altta kalmanın ilk anlamı, herhangi bir iyiliğin karşılığını ödeyememektir. Atasözündeki er bu duruma razı olmaz; gördüğü iyiliğe karşılık vermeye çalışır. Deyim ödenemeyen bir borcu, atasözü ise bu borcu kapatma çabasını anlatır.
Er lokması er kursağında kalmaz, insanın gördüğü iyiliği karşılıksız bırakmadığını söyler; ekmek yerine lokma geçer. Buradaki özne genel olarak insandır. Er ekmeği diye başlayan söz ise karşılık vermeyi açıkça mertlik koşuluna bağlar.
Atasözüne göre insan olan, bir kimseden gördüğü iyiliğin altında kalmaz; altta kalan yük taşıyan eşektir. İyiliği karşılıksız bırakmak böylece bir eşeğin durumuna benzetilir. Er ekmeği diye başlayan atasözü aynı düşünceyi mert kişinin övgüsüyle anlatır.