Anlamı
erkek, parayı bilinçsizce harcama eğiliminde olsa bile kadın buna meydan vermemeli, tutumlu olmalıdır.
Detaylı Açıklama
Erkek sel, kadın göl atasözü, erkek parayı bilinçsizce harcama eğiliminde olsa bile kadının buna meydan vermemesini, tutumlu olmasını öğütler. Kadın yerine avrat sözcüğü de kullanılır. Atasözü iki su görüntüsünü karşı karşıya koyar: sel gelir, önüne kattığını götürür ve geçer; göl ise suyu toplar, saklar. Erkek gelip geçen kazancın, kadın biriktirilen varlığın yerindedir. Tanımdaki eğiliminde olsa bile öbeği, atasözünün erkeğin savurganlığını bir olasılık olarak anıp asıl öğüdü kadına yönelttiğini gösterir. Meydan vermemek, kocanın harcamasını sınırlamak, eldekini korumak demektir. Atasözü öğüdünü kadına yöneltir; evin idaresini, harcamanın ölçüsünü ve eldekinin korunmasını ona bırakır. Bir gelin öğüdünde ya da harcamaları gelirini aşan bir ailenin konuşmasında söylenebilir.
Örnek Cümleler
- Kocası maaş gününde arkadaşlarına ziyafet çekerken Sevim paranın bir kısmını hemen bankaya yatırırdı; erkek sel, kadın göl.
- Pazarda gördüğü her şeyi almak isteyen kocasını Ayten kibarca durdurup listeye bağlı kaldı; erkek sel, kadın göl.
- Kocasının cömertçe dağıttığı harçlıklara karşın kışlık erzakı eksiksiz tamamlayan Nazife, evi darlığa düşürmedi; erkek sel, kadın göl.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
İsrafa kaçmak, gereksiz yere aşırı harcamalarda bulunmaktır. Atasözündeki sel de bu savurganlığın görüntüsüdür: gelen suyu tutmadan akıtıp götürür. Deyim davranışın kendisini, atasözü ise ona karşı kadının üstlenmesi beklenen tutumu anlatır.
Atasözüne göre sürekli harcama, en büyük birikimleri bile eritir. Göl gibi biriktiren kadın, bu erimeye karşı evin varlığını korur. Hazıra dağlar dayanmaz tehlikeyi, erkek sel, kadın göl ise ona karşı alınacak önlemi gösterir.
Avrat var sözüne göre iş bilen kadın, elverişsiz gereçle güzel şeyler meydana getirir; iş bilmeyen ise en iyi gereçle bile bir şey yapamaz. Göl olan kadın da azı korumayı ve onu yetirmeyi bilir. Söylenişleri farklı olsa da ikisi evin geçimini kadının becerisine bağlar.