Deyim

Erkekliğe Sığmamak Ne Demek?

Anlamı

mertliğe, yiğitliğe yakışmamak.

Detaylı Açıklama

Erkekliğe sığmamak, mertliğe, yiğitliğe yakışmamak anlamındadır. Erkeklik burada cinsiyeti değil, mertlik ve yiğitlik değerlerini anlatır. Sığmamak fiili bir ölçüyü düşündürür: davranış, bu değerlerin çizdiği sınırın içine girmez, dışarıda kalır. Bu yargının konusu bir davranıştır: yalan söylemek, sözünden dönmek, zayıfı ezmek ya da arkadan vurmak erkekliğe sığmaz. Kalıp kınar ya da uyarır; bir davranışın yapılmamasını, yapıldıysa ayıplanmasını ister. Tanımdaki iki karşılık, mertlik ve yiğitlik, birbirini tamamlar: biri dürüstlüğü, öteki cesareti öne çıkarır. Kalıp mertliği erkeklik sözcüğüyle adlandırır; yargı konuşanın değer anlayışına dayanır. Bir babanın oğluna öğüdünde, bir kahvehane tartışmasında ya da bir romanın kahramanının iç sesinde geçebilir. Konuşan, karşısındakini kendi değerleriyle yüzleştirir ve ondan davranışını düzeltmesini bekler.

Örnek Cümleler

  1. Yere düşen rakibine tekme atan güreşçiyi hakem uyardı; böyle bir davranış erkekliğe sığmazdı.
  2. Borç vereceğine dair verdiği sözden son anda dönmek, yaşlı esnafın gözünde erkekliğe sığmayan bir işti.
  3. Kardeşini arkadan çekiştiren oğluna baba, bunun erkekliğe sığmayacağını sert bir dille söyledi.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Yiğitliğe leke sürmemek, mertliğe aykırı davranışta bulunmamaktır. Erkekliğe sığmamak ise bu tür bir davranışın kendisini niteler. Biri kişinin kaçındığı şeyi, öteki o kaçınılan şeyin niteliğini anlatır; ikisi aynı değerin iki yanıdır.

Erkekliğine yedirememek, mertliğe, yiğitliğe yakıştıramamaktır; öznesi kişidir ve kişi bir davranışı kendine uygun bulmaz. Erkekliğe sığmamanın öznesi ise davranışın kendisidir. Biri kişinin iç yargısını, öteki davranış hakkında verilen genel bir hükmü anlatır.

Atasözüne göre kaçan bir düşmanı kovalayıp ezmeye çalışmak mertliğe yakışmaz, âciz olduğunu göstereni vurmak da insanlık değildir. Kalıbın kınadığı davranışlar arasında bu da vardır. Atasözü somut bir örnek verir, kalıp genel bir yargı bildirir.