Anlamı
mertliğe, yiğitliğe yakıştıramamak:
'Bir kimsesizlik acısı, sevilme, şefkat ihtiyacı içinde ağlıyor; ağlamayı erkekliğine yediremiyordu.' -N. Meriç.
Detaylı Açıklama
Erkekliğine yedirememek, mertliğe, yiğitliğe yakıştıramamak anlamındadır. Yedirmek burada bir şeyi kendine uygun görüp kabullenmektir; yedirememek ise onu içine sindirememek demektir. Kalıbın öznesi kişidir ve yargı onun iç dünyasında verilir: kişi bir davranışı ya da bir durumu kendi erkeklik anlayışıyla bağdaştıramaz. Bu davranış ağlamak, yardım istemek, yenilgiyi kabul etmek ya da bir özür dilemek olabilir. Kalıp bir iç çatışmayı anlatır; kişi bir şeyi yapar ya da yapmak ister, ama onu kendine yakıştıramaz. Kalıp kişinin kendi erkeklik anlayışına dayanır; o anlayışa göre kimi davranışlar erkeğe yakıştırılmaz. Bir romanda, bir anı anlatısında ya da bir aile konuşmasında geçebilir. Konuşan bu kalıpla kişinin iç sıkıntısını dışarıdan görünür kılar.
Örnek Cümleler
- Ayağı kırılan çoban, yardım istemeyi erkekliğine yediremedi ve köye kadar topallayarak yürüdü.
- Maçı kaybeden takımın kaptanı, gözyaşlarını erkekliğine yediremediği için soyunma odasına koştu.
- Haksız çıktığını anlayan yaşlı adam, komşusundan özür dilemeyi bir türlü erkekliğine yediremedi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Bir kimsesizlik acısı, sevilme, şefkat ihtiyacı içinde ağlıyor; ağlamayı erkekliğine yediremiyordu. Yedirilemeyen şey ağlamaktır. Kişi kimsesizliğin ve sevgi ihtiyacının acısını duyar, ama gözyaşını kendine yakıştıramaz; duygusu ile anlayışı arasında sıkışır.
Kibrine yedirememek, gururuna dokunmaktır; ölçü kişinin kendini beğenmişliğidir. Erkekliğine yedirememekte ise ölçü mertlik ve yiğitlik anlayışıdır. Her birinde kişi bir şeyi içine sindiremez; ayrılan, bunu engelleyen duygudur.
Atasözüne göre üzülmenin yararı olmaz. N. Meriç'in cümlesindeki kişi ise ağlar, ama ağlamayı erkekliğine yakıştıramaz; onun derdi yararsızlık değil, bu yakıştıramayıştır. Atasözü gözyaşını işe yaramaz bulur; kalıp ise onu bir onur meselesi sayar.