Anlamı
tehlikeden kaçan kazançlı çıkmış.
Detaylı Açıklama
Erkekliğin onda dokuzu kaçmaktır atasözü, tehlikeden kaçanın kazançlı çıktığını söyler. Atasözü beklenmedik bir ölçü kurar: erkekliği, yani yiğitliği on parçaya böler ve dokuzunu kaçmaya ayırır. Bu söyleyişte şaşırtıcı bir çevirme vardır; yiğitlik denince akla gelen göğüs germenin yerini sakınma alır. Atasözü boşuna bir kavgaya, kazanılamayacak bir çekişmeye ya da gereksiz bir tehlikeye girmemeyi öğütler. Bir kavga anında, bir kaza yerinde ya da sert bir tartışmada geri çekilen kişiyi haklı çıkarmak için söylenebilir. Kimi zaman korkaklığını örtmek isteyen birinin ağzından, bir şaka olarak da duyulabilir. Onda dokuzu öbeği, kaçmanın akıllı bir seçim olabileceğini abartılı bir oranla anlatır. Geriye kalan onda bir ise kaçılamayacak durumlar için ayrılmış gibidir.
Örnek Cümleler
- Gece yarısı bıçak çeken sarhoşlarla tartışmayıp yolunu değiştiren Kerem, ertesi gün olayın büyüdüğünü duydu; erkekliğin onda dokuzu kaçmaktır.
- Fırtına uyarısı gelince denize açılmayıp limanda kalan balıkçı, batan tekneleri görünce şükretti; erkekliğin onda dokuzu kaçmaktır.
- Kazanamayacağı davayı sürdürmek yerine uzlaşmaya razı olan tüccar büyük bir masraftan kurtuldu; erkekliğin onda dokuzu kaçmaktır.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Kaçanın anası ağlamamış da tanımını bu atasözüyle paylaşır. Bu söyleyiş kaçanın sağ kalmasını, anasının ağlamak zorunda kalmamasıyla anlatır. Erkekliğin onda dokuzu diye kurulan söz ise aynı düşünceyi yiğitlik kavramıyla şakalaşarak verir.
Tabanları kaldırmak, koşarak kaçmaktır; deyim kaçışı ayakların hızıyla anlatır. Atasözündeki kaçmak ise bir tehlikeden uzak durmayı da kapsar; kişi koşmadan, yalnız geri çekilerek de kaçabilir. Deyim bir hareketi, atasözü bir tutumu adlandırır.
Kazançlı çıkmak, kazanmaktır ve atasözünün tanımında doğrudan geçer. Tehlikeden kaçan kişinin kazancı canının esenliği, malının korunması ya da bir masraftan kurtulmak olabilir. Atasözü bu kazancı, yiğitlik sanılan bir çatışmaya girmenin bedeliyle karşılaştırır.