Atasözü

Eşeği Düğüne Çağırmışlar, ‘ya Odun Eksik ya Su Demiş’ Ne Demek?

Anlamı

bir işi yapmamak için bahane bulmayı anlatan bir söz.

Detaylı Açıklama

Eşeği düğüne çağırmışlar, ya odun eksik ya su demiş sözü, bir işi yapmamak için bahane bulunmasını anlatır. Söz kısa bir hikâye gibi kurulur: düğün bir eğlencedir, ama eşek bu çağrının ardında kendisine yükletilecek bir iş sezer. Odun ve su, düğün evinde taşınması gereken yüklerdir; eşek bunları dile getirerek gitmemek için bir gerekçe bulur. Söz böylece hem işten kaçan kişiyi hem de her çağrıda bir yük gören tedirgin bakışı düşündürür. Tanım bahane bulmayı öne çıkarır: kişi işi açıkça reddetmez, bir gerekçenin ardına saklanır. Söz bir davet, bir görev dağılımı ya da bir yardım isteği karşısında söylenebilir. Konuşan, karşısındakinin bahanesini görür ve onu alaya alır.

Örnek Cümleler

  1. Taşınmaya yardım için çağrılan kuzen önce arabasının bozuk olduğunu, sonra sırtının ağrıdığını söyledi; eşeği düğüne çağırmışlar, ya odun eksik ya su demiş.
  2. Okulun bahar şenliğine davet edilen veli, kendisine görev verileceğini düşünüp iş yoğunluğunu bahane etti; eşeği düğüne çağırmışlar, ya odun eksik ya su demiş.
  3. Mahalle temizliğine gitmek istemeyen Kemal, kapısına hasta olduğunu bildiren bir not asıp evden hiç çıkmadı; eşeği düğüne çağırmışlar, ya odun eksik ya su demiş.

Diğer Atasözleri ve Deyimler

Sıkça Sorulan Sorular

Su lazımdır diye biten biçim aynı tanımla verilir; yalnız eşeğin sözü bir eksiklik yerine bir gereklilik olarak kurulur ve su öne geçer. Ya odun eksik ya su diyen eşek, düğün evindeki bir yoksunluğu öne sürer. Söyleyişler aynı bahaneyi küçük bir sözcük farkıyla aktarır.

Tırnak takmak, kötülük yapmak için bahane aramaktır; bahane bir saldırının kılıfıdır. Düğüne çağrılan eşeğin bahanesi ise bir işten kaçmaya yarar. Birinde bahane bir kötülüğe kapı açar, ötekinde bir sorumluluktan uzak tutar.

Nağme yapmanın ikinci anlamı teklifsiz konuşmada bahane ileri sürmektir. Düğüne çağrılan eşek de odunu ve suyu öne sürerek nağme yapar. Deyim bahanenin kendisini, söz ise bu bahaneyi küçük bir hikâyeyle canlandırır.