Anlamı
bir işi yapmamak için bahane bulmayı anlatan bir söz.
Detaylı Açıklama
Eşeği düğüne çağırmışlar, ya su lazımdır ya odun demiş, bahaneyle işten kaçmayı anlatan bir halk sözüdür. Bu biçimde eşek, düğün evinin neye ihtiyaç duyduğunu tahmin eder: lazım olan ya sudur ya odun, ikisini de taşıyacak olan da kendisidir. Sözün inceliği, eğlence çağrısının bir iş çağrısı gibi okunmasındadır. Kişi davetin altında bir yük arar ve bu yükü gitmemek için gerekçe yapar. Söz, gönülsüz bir davranışı mizahla eleştirir. Bir iş yerinde ek görev dağıtılırken, bir aile toplantısında ya da bir dernek etkinliğinde, katılmamak için kılıf arayan birine söylenebilir. Lazım sözcüğü, gerekçenin bir zorunluluk kılığına sokulduğunu düşündürür. Dinleyen, bahanenin ardındaki isteksizliği kolayca sezer.
Örnek Cümleler
- Hafta sonu bahçe düzenlemesine gelmek istemeyen damat, arabasını tam o gün servise bırakıp bunu gerekçe gösterdi; eşeği düğüne çağırmışlar, ya su lazımdır ya odun demiş.
- Yeni projede görev alması istenen mühendis önce bilgisayarının yavaşlığını, ardından izin günlerini ileri sürdü; eşeği düğüne çağırmışlar, ya su lazımdır ya odun demiş.
- Köy imecesinden kaçmak isteyen delikanlı, şehre ilaç almaya gideceğini bahane edip sabahtan ortadan kayboldu; eşeği düğüne çağırmışlar, ya su lazımdır ya odun demiş.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
İşi yokuşa sürmek, işi zorlaştırmaktır; kişi çıkardığı güçlüklerle işin yapılmasını geciktirir. Düğüne çağrılan eşek de bir güçlük öne sürerek çağrıdan kurtulmaya çalışır. Deyim engel çıkarmayı, söz ise bahaneyle kaçmayı anlatır.
Onu bunu bırak, bahane arama, mazeret ileri sürme anlamında kullanılan bir sözdür. Su ve odun gerekçesini dinleyen biri, eşeğe tam da bunu söyleyebilir. Söz bahane arayanı anlatır, onu bunu bırak ise ona verilen kesin bir yanıttır.
Atasözüne göre herkesin ölümü için bir sebep vardır; bahane sözcüğü burada o sebebi anlatır. Eşeğin su ve odun gerekçesi ise işten kaçmak için öne sürülür. Aynı sözcük birinde bir sebebi, ötekinde bir kılıfı adlandırır.