Anlamı
bir kimsenin işi bozulduğunda, durumunu düzeltmek için en büyük çabayı kendisinin göstermesi gerekir.
Detaylı Açıklama
Eşek çamura çökerse sahibinden gayretlisi olmaz atasözü, bir kimsenin işi bozulduğunda durumunu düzeltmek için en büyük çabayı kendisinin göstermesi gerektiğini söyler. Görüntü çamurlu bir yoldan gelir: yükle birlikte çamura çöken eşeği kurtarmak için yoldan geçenler yardım edebilir, ama en çok uğraşan onun sahibidir. Çünkü kayıp onundur. Atasözü bu gözlemi bir öğüde çevirir: kişi başkasından yardım beklemeden işinin başına geçmelidir. Tanımdaki en büyük çaba öbeği, başkalarının yardımını dışlamaz; yalnız asıl yükün kime düştüğünü belirler. Atasözü bir işletmenin batmak üzere olduğu, bir evin onarılması gerektiği ya da bir öğrencinin derslerinin kötüye gittiği durumlarda söylenebilir. Konuşan, yardım bekleyen kişiyi kendi gayretine çağırır. Gayret sözü bir istekle bir çabanın birlikteliğini anlatır.
Örnek Cümleler
- Dükkânı borca batan Cemal, akrabalarının yardımını beklemek yerine gece gündüz çalışıp borçlarını kapattı; eşek çamura çökerse sahibinden gayretlisi olmaz.
- Selde zarar gören tarlasını kurtarmak için köylülerden önce kendisi kanal kazmaya başlayan çiftçi, herkese örnek oldu; eşek çamura çökerse sahibinden gayretlisi olmaz.
- Notları düşen oğlunun öğretmenden mucize beklemesine kızan anne, ona bir çalışma programı hazırlattı; eşek çamura çökerse sahibinden gayretlisi olmaz.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Ismarlama hac, hac olmaz der: kişi, kendisi yapması gereken bir işi başkasına yaptırmamalıdır. Çamura çöken eşeğin sahibi de kurtarma işini başkalarına bırakmamalıdır. Ismarlama hac bir görevi, çamurdaki eşek ise bozulan bir işi kişinin kendisine yükler.
Belini doğrultmak, yeniden durumunu düzeltmektir. Çamura çöken eşeğin sahibi de gayretiyle işini düzeltirse belini doğrultmuş olur. Deyim varılan sonucu, atasözü o sonuca giden çabanın kime düştüğünü anlatır.
Eşeği dama çıkaranın sıkıntısı kendi hatasından doğar; atasözü onu düzeltmeyi de ona bırakır. Çamura çöken eşekte ise bir kusur söz konusu olmayabilir; iş bozulmuştur ve sahibi onu kurtarmalıdır. Biri hatanın, öteki kaybın sorumluluğunu anlatır.