Anlamı
anlayışsız kişi ne kadar yaşlanırsa yaşlansın baş olacak bir olgunluğa ulaşamaz.
Detaylı Açıklama
Eşek kocamakla tavla başı olmaz atasözü, anlayışsız kişinin ne kadar yaşlanırsa yaşlansın baş olacak bir olgunluğa ulaşamayacağını söyler. Kocamak yaşlanmaktır; tavla ise at ahırıdır. Tavla başı, ahırın baş köşesini, öndeki yeri anlatır. Atasözü bu yeri bir yönetim makamına benzetir: eşek yıllar geçse de ahırın başına geçemez. Böylece yaşın tek başına bir üstünlük sağlamadığı anlatılır. Tanımdaki anlayışsız sözü kusurun yerini gösterir: eksik olan zaman değil, kavrayıştır. Atasözü kıdemi yüzünden bir makam bekleyen ama yetenek göstermeyen birini, yaşına güvenip söz hakkı isteyen bir büyüğü ya da yıllardır aynı hatayı yapan bir çalışanı anlatabilir. Söyleyiş serttir; konuşan, yaşa değil akla değer verdiğini belli eder.
Örnek Cümleler
- Otuz yıllık memuriyetine güvenip müdürlük bekleyen ama hiçbir yeniliği öğrenmeyen Vehbi Bey yine atanmadı; eşek kocamakla tavla başı olmaz.
- Köyün en yaşlısı olduğu için her tartışmada son sözü isteyen ama hep yanlış karar veren adama genç muhtar kulak asmadı; eşek kocamakla tavla başı olmaz.
- Yirmi yıldır aynı muhasebe hatalarını yapan kıdemli çalışan yerine genç bir uzman şef yapıldı; eşek kocamakla tavla başı olmaz.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Baş ol da eşek başı ol, en önemsiz işlerde bile baş olmanın buyruk altında bulunmaktan iyi olduğunu söyler; başlığı arzu edilen bir şey sayar. Eşek kocamakla tavla başı olmaz ise başlığın yaşla kazanılamayacağını anlatır. Biri baş olma isteğini, öteki bu isteğin koşulunu gösterir.
Aklı başına gelmenin ilk anlamı, davranışlarının yanlışlığını sezerek doğru yolu bulmaktır. Atasözündeki eşeğe eksik olan da budur: yaşlanır ama akıllanmaz. Deyim bir değişimi, atasözü ise değişimin hiç gelmediği bir hâli anlatır.
Bu atasözüne göre soysuz kişi soylu olmaz, bayağı şey üstün nitelik kazanmaz. Eşek kocamakla tavla başı olmaz da bir niteliğin sonradan kazanılamayacağını söyler, ama ölçüyü soy yerine yaşa koyar: zaman geçse de kavrayış gelmez.