Anlamı
tkz. adamakıllı dövmek:
'Uslu otur yoksa ufak bir münasebetsizliğini duyarsam eşek sudan gelinceye kadar döverim, kemiklerin kırılır, anladın mı?' -R. H. Karay.
Detaylı Açıklama
Eşek sudan gelinceye kadar dövmek, teklifsiz konuşmada adamakıllı dövmek anlamındadır. Görüntü bir köy yaşantısından gelir: su içmeye gönderilen eşeğin dönüşü uzun sürebilir; kalıp dövmenin de o kadar uzun süreceğini düşündürür. Kalıbın asıl gücü bu abartılı süredir; tek bir tokattan değil, uzayıp giden bir dayaktan söz edilir. Kalıp bir tehdit olarak da kurulabilir: seni eşek sudan gelinceye kadar döverim. Bu kullanımda kalıp kimi zaman gerçek bir niyetten çok bir korkutmayı anlatır. Kalıp bir kavga anlatısında, bir romanın kaba bir sahnesinde ya da öfkeli bir konuşmada geçebilir. Tanımdaki adamakıllı sözü, dayağın şiddetini ve eksiksizliğini vurgular. Kalıp şiddeti adlandırır; kullanıldığı yerde bir öfkeyi, bir zorbalığı ya da bir tehdidi dile getirir.
Örnek Cümleler
- Romanın kaba ağası, borcunu ödemeyen kiracısını eşek sudan gelinceye kadar dövmekle tehdit etti.
- Kavga büyüyünce sarhoş adamlar kahvehane önünde birbirlerini eşek sudan gelinceye kadar dövdü; polis ancak sonra yetişti.
- Filmdeki çete, ihbarcıyı bir depoya kapatıp eşek sudan gelinceye kadar dövdü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: Uslu otur yoksa ufak bir münasebetsizliğini duyarsam eşek sudan gelinceye kadar döverim, kemiklerin kırılır, anladın mı? Konuşan, karşısındakini uslu durmaya zorlamak için bir dayakla korkutur. Kemiklerin kırılır öbeği tehdidin ağırlığını artırır.
Temiz bir dayak atmak da adamakıllı dövmektir; iki kalıbın tanımı aynıdır. Temiz sözü dayağın eksiksizliğini, eşek sudan gelinceye kadar öbeği ise süresini öne çıkarır. Biri niteliği, öteki uzunluğu abartır.
Atasözüne göre kavga sırasında hem dayak yenilir hem de atılır; kimse aldığı darbeleri saymaz. Eşek sudan gelinceye kadar dövmek ise adamakıllı bir dayağı anlatır; dayak tek taraflı da olabilir, karşılıklı da. Atasözü kavgadaki darbelerin sayılmadığını, kalıp dayağın şiddetini öne çıkarır.