Deyim

Esmayı Üstüne Sıçratmak Ne Demek?

Anlamı

davranışlarıyla belayı üstüne çekmek.

Detaylı Açıklama

Esmayı üstüne sıçratmak, davranışlarıyla belayı üstüne çekmek anlamındadır. Sıçratmak fiili bir sıvının çevresine saçılmasını düşündürür; kalıpta ise sıçrayan şey kişinin kendi üstüne gelir. Fiilin ettirgen biçimi, belanın kendiliğinden değil, kişinin eliyle geldiğini gösterir. Tanımdaki davranışlarıyla sözü de aynı noktaya bakar: bela dışarıdan bir rastlantıyla değil, kişinin yaptıklarıyla doğar. Kalıp sözünü sakınmayan, gereksiz yere kavgaya karışan, tehlikeli bir işe atılan ya da kendinden güçlü birini boş yere kızdıran kişiyi anlatabilir. Bir mahalle kavgasında, bir iş yerindeki tartışmada ya da bir resmî işlemde geçebilir. Konuşan bir sitem dile getirebilir; kendi eliyle başını derde sokan biri karşısında üzülür ya da kızar. Uyarı biçiminde de kurulabilir: dikkat et, esmayı üstüne sıçratma.

Örnek Cümleler

  1. Mahalle kabadayısına herkesin önünde laf atan Selim, esmayı üstüne sıçrattı ve akşam kapısının önünde üç kişiyi buldu.
  2. Vergi müfettişiyle tartışıp onu küçümseyen dükkân sahibi, esmayı üstüne sıçratınca bütün defterleri tek tek incelendi.
  3. Yasak bölgede fotoğraf çekmekte direnen turist esmayı üstüne sıçrattı; jandarma onu saatlerce karakolda tuttu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Belayı satın almak, göz göre göre belayı üstüne çekmektir; deyim kişinin tehlikeyi bilerek seçtiğini vurgular. Esmayı üstüne sıçratmanın tanımı ise göz göre göre koşulunu anmaz. Biri bilerek yapılan bir seçimi anlatır; öteki kişinin bilip bilmediğini açık bırakır.

Yıldırımları üstüne çekmek, bazı davranışlarıyla birçok kimseyi kızdırarak saldırılarına, eleştirilerine yol açmaktır; bela başkalarının öfkesinden gelir. Esmayı üstüne sıçratmakta belanın türü belirtilmez: bir kavga, bir ceza ya da bir kaza olabilir. İkisinde de kişi kendi davranışının bedelini öder.

Bülbülün çektiği dili belası, ilerisi düşünülmeden söylenen sözün insanın başına dert açabileceğini anlatır. Burada belanın kaynağı konuşmaktır. Esmayı üstüne sıçratmak ise her türlü davranışı kapsar; düşüncesiz bir söz de bunlardan biridir.