Anlamı
uygun olmayan biçimde iş yapmak, sakar olmak, üstünkörü davranmak.
Detaylı Açıklama
Eteğiyle mum söndürmek, uygun olmayan biçimde iş yapmak, sakar olmak, üstünkörü davranmak anlamındadır. Görüntü kendi içinde bir uygunsuzluk taşır: mum üflenerek söndürülür; eteğini sallayarak söndürmeye kalkan kişi işi en uygunsuz araçla yapar. Tanım üç karşılık sayar ve bunlar ayrı kullanımlarda öne çıkabilir: bir cümlede yanlış yöntem, bir başkasında sakarlık, bir başkasında üstünkörülük görünür. Kalıp bir evin onarımını kendi başına yapmaya kalkan acemi birini, bir yemeği aceleyle hazırlayan bir aşçıyı ya da bir raporu baştan savma yazan bir memuru anlatabilir. Konuşan bu işe sitem ya da alay yoluyla bakar. Kalıp olumsuz bir sonucu da düşündürür: iş ya yarım kalır ya da bozulur. Kalıbın öznesi işi yapan kişidir; eteğiyle sözündeki iyelik eki aracı ona bağlar.
Örnek Cümleler
- Musluğu tamir etmeye çalışan Cem, contayı bantla sarıp eteğiyle mum söndürdü; su bir saat sonra yeniden akmaya başladı.
- Misafirlere çay dağıtırken üç bardak deviren yeni garson, bütün akşam eteğiyle mum söndürdü.
- Teslimden bir saat önce ödevini aceleyle karalayan öğrenci eteğiyle mum söndürmüştü; öğretmen kâğıdı geri verdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Görünüşü kurtarmak, bir işi gereği gibi değil, yapılıyor dedirtmek için üstünkörü yapmaktır; deyimde bilinçli bir göz boyama vardır. Eteğiyle mum söndüren kişi ise sakarlıktan ya da yanlış yöntemden dolayı da işi bozabilir; kalıp bir kandırma amacı taşımaz. İkisinde ortak olan üstünkörülüktür.
Suyuna tirit, baştan savma, değersiz, özensiz anlamındadır; bir işin ya da bir şeyin niteliğini anlatır. Eteğiyle mum söndürmek ise bu niteliği ortaya çıkaran davranışı anlatır. Biri ortaya çıkan sonucu, öteki o sonuca götüren yapış biçimini adlandırır.
Bu atasözü, her işin ancak o iş için gerekli araçla yapılabileceğini söyler. Mum söndürmenin de kendine göre bir yolu vardır; etek bu yolun dışında kalır. Atasözü doğru aracı gösterir; kalıp o araca aldırmadan davranan kişinin beceriksizliğini anlatır.