Anlamı
1) çok sevinmek:
'İlk mektebe gittiği gün Gülsüm'ün sevincinden etekleri zil çalıyordu.' -R. N. Güntekin. 2) alınan sevinçli bir haber üzerine telaşa ve heyecana kapılmak.
Detaylı Açıklama
Etekleri zil çalmak iki anlamda kullanılır. Birincisi çok sevinmektir. İkincisi alınan sevinçli bir haber üzerine telaşa ve heyecana kapılmaktır. Kalıp zil yerine ıslık ya da çalpara sözüyle de söylenir. Zil ile çalpara ses çıkaran araçlardır; görüntü, sevinçten yerinde duramayan birinin eteklerinin bile ses verdiğini düşündürür. Birinci anlam sevincin kendisini anlatır; ikinci anlam ise bir haberin ardından gelen telaşı da katar. İlk anlam bir çocuğun okul heyecanını, bir bayram sabahını ya da uzun bir ayrılığın ardından gelen bir kavuşmayı anlatabilir. İkinci anlam bir sınav sonucunu, bir doğum haberini ya da beklenen bir mektubu izleyen koşuşturmada geçebilir. Kalıptaki iyelik eki sevinen kişiye göre değişir: eteklerim, etekleri.
Örnek Cümleler
- Yıllar sonra torunlarına kavuşan babaannenin etekleri zil çalıyordu; bütün gün mutfakla salon arasında türkü söyleyerek dolaştı.
- Takımı şampiyon olunca Murat'ın etekleri zil çaldı; gece yarısına kadar sokakta bayrak salladı.
- Üniversiteyi kazandığını öğrenen Deniz'in etekleri zil çaldı; bir annesini aradı, bir arkadaşlarına yazdı, bir de telaşla bavulunu çıkardı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümle şöyledir: İlk mektebe gittiği gün Gülsüm'ün sevincinden etekleri zil çalıyordu. İlk mektep ilkokulun eski adıdır; ilk sözü gidişin sırasını bildirmez. Sevincinden sözü zil çalmayı sevince bağlar, ama sevincin nedenini tek başına açıklamaz. Gülsüm'ün sözündeki tamlayan, kalıptaki eteklerin kime ait olduğunu gösterir.
Etekleri tutuşmak, çok telaşlanmaktır; tanımı telaşın nedenini söylemez ve bir sevinç bildirmez. Etekleri zil çalmanın ikinci anlamında da bir telaş vardır, ama bu telaş sevinçli bir haberin ardından gelir. Deyim eteği ateşe, kalıp ise bir zilin sesine bağlar.
Ayı görmeden bayram etme, bir iş gerçekleşmeden ona olmuş gözüyle bakılıp sevinilmemesi gerektiğini söyler. Haberi alıp etekleri zil çalan kişiye bu atasözü bir uyarı olabilir: müjde gelmiş, ama iş henüz bitmemiş olabilir. Kalıp sevinci anlatır, atasözü onu bir ölçüye bağlar.