Deyim

Etme Eyleme Ne Demek?

Anlamı

bir davranış karşısında 'yapma' anlamında kullanılan bir söz:
'Aman etme, aman etme eyleme, şuradan şuraya tek adım atma, saraydan çıkma!' -N. F. Kısakürek.

Detaylı Açıklama

Etme eyleme, bir davranış karşısında yapma anlamında söylenir. Söz iki olumsuz emirden oluşur: etme, etmek fiilinin; eyleme ise eylemek fiilinin olumsuz emir biçimidir. Eylemek de etmek, yapmak demektir; söz aynı uyarıyı iki eş anlamlı fiille yineler ve böylece güçlendirir. Aman gibi bir ünlemle birlikte kullanılabilir: aman etme eyleme. Bir yakınını tehlikeli bir işten, aceleci bir karardan ya da kırıcı bir davranıştan alıkoymak isteyen birinin ağzından çıkabilir. Konuşan bir yalvarışı, bir kaygıyı ya da bir sitemi dile getirebilir. Söz tek başına bir cümle gibi kullanılabilir; ardından uyarının konusu da gelebilir: etme eyleme, o parayı verme. Dinleyenin henüz yapmadığı ya da yapmaya başladığı bir davranış uyarının konusu olabilir.

Örnek Cümleler

  1. Gece yarısı arabayla yola çıkmak isteyen oğluna annesi yalvardı: Etme eyleme, sabahı bekle.
  2. Kızgınlıkla istifa dilekçesini yazan Murat'ın elinden kâğıdı alan arkadaşı, etme eyleme diyerek onu sakinleştirmeye çalıştı.
  3. Bütün birikimini tanımadığı birinin önerdiği işe yatırmak isteyen dedesine torunu, etme eyleme, bu adamı hiç tanımıyoruz dedi.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Cümle şöyledir: Aman etme, aman etme eyleme, şuradan şuraya tek adım atma, saraydan çıkma! Konuşan önce uyarıyı aman ünlemiyle iki kez söyler, sonra onu somut yasaklarla açar: tek adım atma, saraydan çıkma. Etme eyleme bu dizinin ortasında uyarıyı en yalın biçimiyle taşır.

Sakın ha, yapma, yapmaktan çekin anlamında, yapılması istenmeyen bir davranışa engel olmak için söylenir. Etme eyleme de yapma anlamındadır; ikisi de bir davranışın önünü kesmeye çalışır. Sakın ha bir çekinme isteğini, etme eyleme ise iki fiilin yinelenmesiyle bir ısrarı öne çıkarır.

Etme bulma dünyası atasözünde etme, etmek fiilinden türemiş bir addır ve yapılan işi anlatır; atasözü kötülük edenin kötülük bulacağını söyler. Etme eyleme kalıbında ise etme olumsuz bir emirdir. Aynı yazılış iki ayrı göreve girer; biri bir eylemi adlandırır, öteki onu yasaklar.