Anlamı
1) yapmak istediği kötülüğü başarıya ulaştıramayan kimse, başarısızlığın üzüntüsü ve utancı içinde kalmak; 2) yapmak istenilen kötülük amacına ulaşamamak.
Detaylı Açıklama
Ettiğiyle kalmak iki anlamda kullanılır. Birincisi, yapmak istediği kötülüğü başarıya ulaştıramayan kimsenin başarısızlığın üzüntüsü ve utancı içinde kalmasıdır. İkincisi, yapmak istenilen kötülüğün amacına ulaşamamasıdır. İlk anlamda özne kötülüğü tasarlayan kişidir ve kalıp onun duygusuna da bakar: üzüntü ve utanç. İkinci anlamda ise özne kötülüğün kendisidir: bir tuzak, bir iftira ya da bir hile sonuçsuz kalır. Ettiğiyle sözü kişinin elinde kendi yaptığından başka bir şey kalmadığını düşündürür; bundan bir kazanç doğmamıştır. Kalıp bir kıskançlığın, bir aile içi entrikanın ya da bir rekabetin anlatısında geçebilir. Konuşan bu başarısızlığı bir rahatlamayla ya da bir alayla anabilir. Ettiğiyle sözünün iyeliği kötülüğü tasarlayana aittir: ettiğimle kaldım, ettiğiyle kaldı.
Örnek Cümleler
- Kardeşini babasının gözünden düşürmek için yalan söyleyen Kenan, gerçek ortaya çıkınca ettiğiyle kaldı; kimsenin yüzüne bakamadı.
- Rakibinin dükkânını kapattırmak için belediyeye asılsız şikâyetler yazan bakkal, müfettiş hiçbir eksik bulamayınca ettiğiyle kaldı.
- Yeni gelini kayınvalidesine kötülemek için yayılan dedikodular ettiğiyle kaldı; iki kadın kısa sürede birbirine ısındı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ettiği yanına kalmakta kötülük yapılmıştır ama karşılıksız kalmıştır; kişi cezasını görmez. Ettiğiyle kalmakta ise kötülüğe girişilmiş olabilir, ama o amacına ulaşmamıştır; ilk anlamda kişi bunun üzüntüsü ve utancı içinde kalır. İki kalıp ettiği sözünü paylaşır; biri karşılıksız kalan, öteki amacına ulaşmayan bir kötülüğü anlatır.
Hevesi kursağında kalmak, istediği, imrendiği şeyi elde edememektir; istenen şey iyi ya da kötü olabilir. Ettiğiyle kalmakta ise amacına ulaşmayan şey bir kötülüktür; ilk anlamda kişi utanç da duyar. Deyim genel bir hayal kırıklığını, kalıp ise boşa çıkan bir kötülüğü anlatır.
Atasözü, başkasına kötülük yapmayı tasarlayan kimsenin kötülüğünü yapmaya fırsat bulmadan cezasını gördüğünü söyler. Ettiğiyle kalan kişi de kötülüğünü başarıya ulaştıramamıştır. Atasözü buna bir ceza ekler; kalıbın ilk anlamı ise kişinin üzüntüsünü ve utancını öne çıkarır.