Anlamı
aradan bir yıl geçmiş, davranışının karşılığını şimdi görüyor, yaptığının acısı bugün çıkıyor.
Detaylı Açıklama
Evvel yediğim hurmalar, bugün kıçımı tırmalar atasözü, aradan bir yıl geçtiğini, kişinin davranışının karşılığını şimdi gördüğünü, yaptığının acısının bugün çıktığını anlatır. Söz birinci kişiyle kurulur; tanım ise karşılığı gören kişiyi üçüncü kişiyle anar. Görüntü bir yiyecekten gelir: bir zamanlar tadı çıkarılan hurmaların rahatsızlığı sonradan duyulur. Hurma tatlı bir yiyecektir; söz geçmişteki bir hazzın sonradan ödenen bedelini düşündürür. Kıç sözcüğü sözü kaba, teklifsiz bir söyleyişe çeker. Atasözü geçmişte yapılan bir savurganlığın, bir ihmalin ya da bir haksızlığın sonucunu yaşayan biri tarafından söylenebilir. Konuşan bir pişmanlığı ya da kendi hâline acı bir gülümsemeyi dile getirebilir. Sözün bıldır sözcüğüyle kurulan bir söyleyişi de vardır; bıldır geçen yıl demektir.
Örnek Cümleler
- Geçen yaz tatilde kredi kartıyla savurganlık eden Selim, bu yaz taksitleri ödemekten başını kaldıramayınca acı acı güldü: Evvel yediğim hurmalar, bugün kıçımı tırmalar.
- Geçen yıl derslerini boşlayan Kerem, bu yıl bütünlemelerle uğraşırken arkadaşına itiraf etti: Evvel yediğim hurmalar, bugün kıçımı tırmalar.
- Geçen sonbahar çatıyı onarmayı erteleyen Nuri Bey, ertesi sonbaharın ilk yağmurunda tavan akınca söylendi: Evvel yediğim hurmalar, bugün kıçımı tırmalar.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Ettiğini bulmak, yaptığı kötü davranışın karşılığını görmektir. Atasözü de davranışın karşılığının görüldüğünü anlatır. Deyimin tanımı davranışı kötü diye niteler ve bir süre belirtmez; atasözü ise karşılığı bir yıl sonraya koyar.
Bu atasözü, kişinin her yanlış davranışının acı sonucundan bir ders alması gerektiğini söyler. Evvel yediğim hurmalar sözü ise acının kendisini ve geç gelişini anlatır; bir ders çıkarmaktan söz etmez. Biri sonuca bir öğüt ekler, öteki sonucu yaşayanın ağzından anlatır.
Evvel geçmişi, bugün ise şimdiyi anar; söz davranış ile karşılık arasına bir zaman koyar. Tanım bu süreyi bir yıl olarak verir: hurmalar geçen yıl yenmiş, acı bu yıl çıkmıştır. Söz karşılığın gecikerek de olsa geldiğini düşündürür.