Anlamı
aradan bir yıl geçmiş, davranışının karşılığını şimdi görüyor, yaptığının acısı bugün çıkıyor.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, aradan zaman geçtikten sonra bir kişinin davranışının karşılığını gördüğünü, yaptığının acısının şimdi çıktığını anlatır. Bıldır geçen yıl demektir; atasözü geçen yıl ile bu yılı karşı karşıya koyar. Yapılan davranış o gün bir kazanç, bir zevk ya da bir kolaylık gibi görünmüş olabilir; bedeli sonra gelir. Davranış bir savurganlık, bir hile, bir borç ya da bir haksızlık olabilir. Söz davranış ile sonucu arasına bir zaman aralığı koyar ve ikisini birbirine bağlar. Atasözü kısa ve uyaklıdır: hurmalar ile tırmalar birbirini çağırır. Kalıp geniş zamanla kurulur ve bir kişinin bugünkü durumunu yorumlar. Söz kişiyi yaptığından sorumlu tutar; karşılığı davranışın kendisine bağlar.
Örnek Cümleler
- Geçen yıl kredi kartıyla tatil yapan Murat bu yıl taksitleri ödeyemiyor; bıldır yediği hurmalar, bu yıl götünü tırmalar.
- Vergi beyannamesinde gelirini az gösteren esnafa bu yıl ceza geldi; bıldır yediği hurmalar, bu yıl götünü tırmalar.
- Geçen dönem hiç ders çalışmayan öğrenci şimdi bütün yazını bütünlemeye hazırlanarak geçiriyor; bıldır yediği hurmalar, bu yıl götünü tırmalar.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Hurma tatlı bir yiyecektir; yendiği an hoşa gider. Atasözü o anki tatla sonradan gelen rahatsızlığı karşı karşıya koyar. Böylece bir zamanlar zevk veren şeyin bedelinin sonra ödendiği anlatılır.
Anlamları aynıdır; ikisi de aynı hurma görüntüsünü kullanır. Fark kişidedir: evvel yediğim hurmalar diyen kendi hâlinden yakınır, bıldır yediği hurmalar diyen ise bir başkasını yorumlar. Söz seçimi, konuşanın kimden söz ettiğine bağlıdır.
Bir başkasının başına geleni anlatırken bir kınama ya da bir alay olarak söylenebilir. Konuşan, o kişinin geçmişteki davranışını hatırlatır ve bugünkü sıkıntıyı ona bağlar. Söz bu yüzden bir hesaplaşma havası da taşır.