Anlamı
insanlar bencildir, önce kendilerini, sonra yakınlarını düşünürler.
Detaylı Açıklama
Evvela can, sonra canan atasözü, insanların bencil olduğunu, önce kendilerini, sonra yakınlarını düşündüklerini söyler. Evvela önce demektir; can kişinin kendisini, canan ise sevgiliyi, en yakın kişiyi anar. Söz kısadır ve bir virgülle ikiye ayrılır. Söz iki sözcük arasındaki ses benzerliğiyle akılda kalır: can ve canan. Atasözü insanın bir eğilimini genel bir yargıyla bildirir. Bir tehlike anında herkesin önce kendini kurtarmaya çalışmasını, bir kıtlıkta ekmeğin önce kendine ayrılmasını ya da bir fedakârlık beklenirken geri durulmasını anlatabilir. Konuşan bir hayal kırıklığını, bir hoşgörüyü ya da bir kabullenişi dile getirebilir. Sözün önce can sonra canan biçimi de vardır. Yakınlar sözden çıkarılmaz; sıraları kişinin kendisinden sonra gelir.
Örnek Cümleler
- Gemi batarken can yeleklerine ilk koşanlar, sevdiklerini bekleyenler değildi; evvela can, sonra canan.
- Sevgilisinin işi için şehir değiştirmesi istenen Ozan, kendi işini bırakamayacağını söyledi; evvela can, sonra canan.
- Bayram ikramiyesini alan Kadir önce kendine yeni bir telefon aldı, çocuklarının ayakkabılarını sonraki aya bıraktı; evvela can, sonra canan.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Önce can sonra canan da sözlükte aynı tanımla açıklanır. Değişen ilk sözcüktür: evvela yerine önce denir. İki sözcük aynı anlamı taşır ve sözün iki parçalı yapısı korunur. Konuşan iki biçimden birini seçebilir.
Bu atasözü, bir kişi için kendi canının başkasının canından daha tatlı olduğunu söyler. Evvela can, sonra canan da aynı sırayı kurar: kişi önce kendini düşünür. Can candan şirindir bir duyguyu, evvela can sözü ise bu duygudan doğan sırayı anlatır.
Kendine yontmak, çıkan her fırsattan yararlanarak hep kendi çıkarını sağlamaktır; deyim bir kişinin süregen davranışını kınar. Evvela can, sonra canan ise insanların genel bir eğilimini anlatır ve yakınları da anar: onların sırası sonra gelir.