Anlamı
1) bir yerin her yanını iyice bilmek:
'Buraların altını ezbere bilirim, ezbere.' -S. F. Abasıyanık. 2) bir şeyin bütün niteliklerini çok iyi öğrenmiş olmak:
'Yolun neresi kayalık, neresi kumsal hep ezbere bilirdi.' -Halikarnas Balıkçısı.
Detaylı Açıklama
Ezbere bilmek iki anlamda kullanılır. Birincisi bir yerin her yanını iyice bilmektir. İkincisi bir şeyin bütün niteliklerini çok iyi öğrenmiş olmaktır. İlk anlamda bilinen bir yer, bir mahalle, bir orman ya da bir kıyıdır; kişi orada yolunu bakmadan bulur. İkinci anlamda bilinen bir şeydir: bir makine, bir oyun, bir kitap ya da bir insanın huyu. Ezbere sözü bu bilginin bakmaya, düşünmeye gerek kalmadan hazır olduğunu düşündürür. Kalıp bir yerlinin, bir rehberin, bir ustanın ya da uzun yıllar aynı işi yapmış birinin bilgisini anlatabilir. Kalıp bir güven de taşır: bilen kişi kendine güvenir. Kalıbın nesnesi bilinen yer ya da şeydir: sokakları, makineyi ezbere bilmek.
Örnek Cümleler
- Çocukluğu bu ormanda geçen korucu, sisli havada bile patikaları ezbere biliyordu.
- Otuz yıl aynı tezgâhta çalışan usta, makinenin her sesini ezbere bilirdi; bir vida gevşese hemen anlardı.
- Taksici, şehrin ara sokaklarını ezbere bildiği için trafiğe takılmadan bizi havalimanına yetiştirdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Abasıyanık'ın cümlesi şöyledir: Buraların altını ezbere bilirim, ezbere. Konuşan bir yerin her yanını bildiğini söyler; ezbere sözünün yinelenmesi bu bilgiye duyduğu güveni vurgular. Halikarnas Balıkçısı'nın cümlesi ise şöyledir: Yolun neresi kayalık, neresi kumsal hep ezbere bilirdi. Burada bilinen, bir yolun bütün nitelikleridir.
Adı gibi bilmek, çok iyi bilmektir; kişi bir şeyi kendi adını bildiği kadar kesin bilir. Ezbere bilmek de güçlü bir bilgiyi anlatır, ama onu bir yere ya da bir şeyin niteliklerine bağlar. Adı gibi bilmek bir olgunun doğruluğundan emin olmayı da anlatabilir.
Atasözü, çok gezen, çok yer gören kişinin çok şey öğrendiğini söyler. Bir yeri ezbere bilen kişi de orayı defalarca dolaşmış olabilir. Atasözü bilginin gezerek edinildiğini anlatır; kalıp o bilginin vardığı düzeyi, bakmadan bilmeyi adlandırır.