Anlamı
1) çok kızmak; 2) argo sarhoş olmak.
Detaylı Açıklama
Fitil olmak, birinci anlamıyla çok kızmak, ikinci anlamıyla da argo kullanımda sarhoş olmak demektir. Bu iki anlam ilk bakışta ayrı görünse de ortak nokta, kişinin normal ölçüsünden çıkmış ve belirgin bir hâle girmiş olmasıdır. Çok sinirlenen biri için de, iyice içip dengesini kaybeden biri için de bu söz kullanılabilir. Bu yüzden bağlamı iyi okumak gerekir. Deyimin gücü, ani ve görünür değişimi kısa, vurucu ve hafif sokak dili tadıyla anlatmasındadır. İnsan durup dururken fitil olmaz; ya öfkeyle ya da içkiyle belirgin bir aşamaya gelir. Bu ikili kullanım, sözü canlı ve geniş alanlı kılar. Bağlamın verdiği ipucu olmadan anlamı kesinleştirmek çoğu zaman mümkün değildir.
Örnek Cümleler
- Toplantıda adını anmadan suçlayınca adam bir anda fitil oldu.
- Meyhaneden çıkarken arkadaşının iyice fitil olduğunu fark etti.
- Küçük bir lafla fitil olup ortalığı germesi herkesi yordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki anlamda da ortak olan şey, kişinin olağan hâlinden belirgin biçimde çıkmasıdır. Bu yüzden bağlam bazen öfkeyi, bazen de sarhoşluğu öne çıkarır. Her iki kullanımda da dışarıdan fark edilen taşkınlık hissi belirleyicidir.
Bağlam verilmezse argo sarhoşluk anlamı ile öfke anlamı karışabilir. Bu yüzden çevrede içki, tartışma ya da duygu yükselişi olup olmadığı belirleyici olur. Cümlenin öncesi ve sonrasındaki atmosfer genellikle anlamı netleştirir.
Fitil gibi daha çok sarhoşluğun görünüşünü tarif eder. Fitil olmak ise olayın gerçekleşmesini, yani kişinin öfkelenme ya da sarhoş olma hâline girmesini anlatır. Biri durum resmi çizer, öteki dönüşüm anını hissettirir.