Anlamı
1) vaktin uygun olup olmadığına bakmamak, vakit seçmemek; 2) bir işi sürekli olarak, ara vermeksizin yapmak:
'Gece gündüz demez ha bire okurlardı. Sonra başlarlardı yazmaya.' -A. Ümit.
Detaylı Açıklama
Gece gündüz dememek, bir işi yaparken vaktin uygunluğuna bakmamak ya da bir işe ara vermeden sürekli devam etmek anlamına gelir. Deyim hem zaman seçmemeyi hem de kesintisiz emeği içerir. Bu yüzden çok çalışan, bir hedefe kilitlenen, bir sorunla durmadan uğraşan ya da bir görev için kendini tamamen seferber eden kişiler hakkında sıkça söylenir. Tonu bağlama göre değişebilir; bazen takdir, bazen sitem, bazen de hayranlık taşır. Gece gündüz dememek, sıradan çalışmayı değil, süreklilik kazanan yoğun çabayı anlatır. Bu nedenle okul, sanat, siyaset, yazı hayatı, bakım emeği ve geçim mücadelesi gibi alanlarda güçlü bir karşılığı vardır. Deyim, insanın kendini zamana aldırmadan bir işe vermesini çok açık biçimde gösterir.
Örnek Cümleler
- Sınav yaklaşınca gece gündüz dememek pahasına ders çalıştı çocuk bugün.
- Annesi hastalanınca kardeşleri gece gündüz dememek zorunda kaldılar evde birlikte.
- Bu kitabı bitirmek için aylarca gece gündüz dememek gerçekten gerekti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü gece gündüz dememek, bir defalık yoğunluğu değil, işin zamana yayılan ve ara tanımayan yönünü anlatır. Deyimin asıl etkisi, bu kesintisiz ve yorucu çaba duygusundan gelir.
Bağlama göre ikisi de mümkündür. Birinin emeğini takdir etmek için söylenebilir; ama insanın kendini fazlaca yıprattığını anlatırken hafif bir sitem ya da uyarı tonu da taşıyabilir.
Sınav hazırlığı, yazı çalışması, bakım emeği, geçim sıkıntısı, üretim süreçleri ve kriz anlarında en doğal karşılığını bulur. Çünkü bu alanlarda zaman duygusu çoğu kez geri plana itilir.