Anlamı
hedefe doğrultmak:
'Bağ hendeğine sinip tüfeği geze aldım.' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Geze almak, özellikle tüfek gibi silahlarda hedefi nişan çizgisine yerleştirip namluyu doğrultmak anlamına gelir. Bu nedenle sözün asıl alanı avcılık, askerlik ve atıcılık dünyasıdır. Deyimdeki geze, nişan almaya yarayan parçaya bağlıdır; dolayısıyla ifade teknik bir hareketi anlatır. Ancak teknik olmasına rağmen güçlü bir dikkat ve hedefe kilitlenme duygusu taşır. Bu yüzden mecaz çağrışımı da kurulabilir; insan bazen bir işi ya da kişiyi zihninde geze alır, yani doğrudan hedef seçer. Kısacası geze almak, hedefin dikkatle belirlenip nişan doğrultusuna yerleştirilmesini anlatan teknik köklü ama çağrışımı canlı bir deyimdir. Bu nedenle söz, odaklanma fikrini de güçlü biçimde taşır. Bu teknik ton deyimi ayakta tutar.
Örnek Cümleler
- Bağ hendeğine sinip tüfeği geze almak için uzun süre kıpırdamadan bekledi.
- Avcı, kuş havalanır havalanmaz onu geze almak yerine sabırla izledi önce.
- Eğitmen, hedefi geze almak bilmeden iyi nişancı olunamayacağını anlattı açıkça.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü doğrudan nişan düzeni ve silah kullanımıyla ilgili somut bir hareketi anlatır. Geze adı verilen parçaya dayanması, sözün teknik kökenini açıkça gösterir. Bu yüzden ifade hedef duygusunu keskinleştirir.
Evet, hedefi tam belirleme ve dikkati tek noktaya toplama duygusu nedeniyle mecaz çağrışımı kurulabilir. Ancak temel kullanımda silahlı nişan alma hareketi baskındır. Bu yüzden ifade hedef duygusunu keskinleştirir.
Gözünü kestirmek, gözünü dikmek ve galebe çalmak gibi hedef, odak ve yönelim anlatan sözlerle yakınlık kurar. Özellikle hedef seçme duygusunda kesişirler. Bu yüzden ifade hedef duygusunu keskinleştirir.