Anlamı
bir şeyi ele geçirmek isteğine kapılmak:
'Bizim canımıza, malımıza hangi devlet göz dikmişti?' -Y. K. Karaosmanoğlu.
Detaylı Açıklama
Göz dikmek, bir mala, mevkiye, başarıya ya da imkâna sahip olma isteğiyle ona hırslı biçimde yönelmek anlamında kullanılan güçlü bir deyimdir. Söz çoğu zaman olumsuz çağrışım taşır; çünkü burada sıradan isteme değil, başkasının elindekine niyetlenme ve onu elde etmeye dönük hırslı bakış vardır. Bu nedenle kıskançlık, tamah ve saldırgan arzu gibi duygularla birlikte anılır. Deyim bireyler için kullanılabildiği gibi devletler, kurumlar ya da gruplar için de kullanılabilir. Kısacası göz dikmek, sahip olunmayan bir şeye kuvvetli istekle yönelmeyi ve o isteğin çoğu zaman ahlaki bir gölge taşıdığını anlatan etkili bir deyimdir. Tehdit duygusu da sıkça hissedilir. Niyetin sertliğini açıkça gösterir. Sahiplenme hırsını büyütür.
Örnek Cümleler
- Komşunun tarlasına yıllardır göz dikmek iyiye yorulmaz artık burada hiç.
- Başkasının hakkına göz diktiğini herkes bir süredir biliyordu zaten çoktan.
- O koltuğa göz dikmek yüzünden dostlukları bile bozuldu sonunda yine.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü deyim yalnız arzu değil, hırslı ve çoğu zaman başkasının hakkına yönelmiş niyeti de taşır. Bu yüzden ahlaki, sert ve uyarıcı bir eleştiri gölgesi altında kullanılır.
Mal mülk, makam, para, başarı, toprak ve fırsatlar için kullanılabilir. Ortak fikir, kişinin ya da grubun sahip olmadığı bir şeye ısrarlı, hırslı ve hesaplı biçimde yönelmesidir.
Göz dikmek bilinçli ve istekli yönelmeyi anlatır. Göz değmek ise kıskanç ya da hayran bakışların zarar verdiğine dair inanışı dile getirir; biri niyet, diğeri kültürel etki düşüncesidir.