Anlamı
bir süre boğaz gıcıklamasına yakalanmak:
'Gıcık tutmuş gibi manalı manalı öksürdü.' -M. Yesari.
Detaylı Açıklama
Gıcık tutmak deyimi, boğazda kaşıntı, kuruluk ya da hafif tahriş yüzünden kişiyi aralıklı öksürüğe zorlayan bir gıcıklanma hâlinin başlamasını anlatır. Bu kullanım günlük bedensel deneyimden gelir ve özellikle mevsim geçişleri, soğuk algınlığı, tozlu ortamlar ya da sigara dumanı gibi etkenlerle ilişkilendirilir. Buradaki tutmak fiili, durumun bir anda gelip kısa süreyle kişiyi sıkıştırdığını düşündürür. Öksürük bazen gerçek rahatsızlık, bazen de dolaylı bir işaret, dikkat çekme ya da konuşmaya giriş öncesi bir davranış biçimi olarak da sezdirilebilir. Kısacası gıcık tutmak, boğazdaki hafif ama rahatsız edici kaşıntının öksürük doğuracak şekilde başlamasını anlatan canlı ve çok günlük bir deyimdir. Böylece bedensel küçük rahatsızlık, halk ağzında kolay tanınan bir anlatıma kavuşur.
Örnek Cümleler
- Tozlu depoda biraz kalınca boğazımı hemen gıcık tuttu bugün yine.
- Çayı hızlı içince birden gıcık tuttu, uzun uzun öksürdü orada.
- Sigara dumanı yüzünden çocukların boğazını birden gıcık tuttu akşam yine.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tutmak, rahatsızlığın bir anda gelip kişiyi bırakmayan kısa süreli etkisini anlatır. Böylece gıcıklanma, sıradan bir his değil, öksürüğü tetikleyen belirgin bir beden durumu olarak duyulur.
Toz, duman, kuru hava, soğuk algınlığı, baharatlı yiyecekler ve boğaz tahrişi gıcık tutmaya yol açabilir. Ortak nokta, boğazın öksürüğe çağıran rahatsız edici bir uyarı almasıdır.
Birinci anlam bakımından vardır; çünkü gıcık vermek de boğazı tahriş edip öksürüğe yol açabilir. Ancak gıcık vermek bunun yanında argo olarak birini sinirlendirme anlamını da ayrıca taşır.