Anlamı
1) 'Tanrı'nın özel olarak gönderdiği, saygınlık görmesini istediği bir kişi mi?' anlamında kullanılan bir söz; 2) 'uğraşmadan, didinmeden, kendiliğinden mi türedi?' anlamında kullanılan bir söz:
'Biz Anadolu'nun ortasına gökten zembille mi indik?' -O. S. Orhon.
Detaylı Açıklama
Gökten zembille mi indi sözü, bir kişiyi gereğinden fazla ayrıcalıklı, dokunulmaz veya emeksizce ortaya çıkmış göstermek isteyenlere karşı alaycı biçimde kullanılır. Kaynakta iki yönü vardır: sanki Tanrı'nın özel gönderdiği, ayrı bir saygınlığa sahip biri mi olduğu sorulur ya da hiçbir emek vermeden kendiliğinden türemiş biri gibi mi davrandığı ima edilir. Bu nedenle söz, kibirli tavırları yere indiren güçlü bir halk çıkışı taşır. İçinde alay, sorgulama ve dengeleme duygusu vardır. Kişiyi diğer insanlardan farklı ve üstün göstermeye çalışan bakışa karşı itiraz içerir. Gökten zembille mi indi, ayrıcalık iddiasını sert ama zeki bir soruyla kıran çok canlı bir deyimdir. Özellikle eşitlik duygusunun bozulduğu anlarda hemen öne çıkar.
Örnek Cümleler
- O da insan, gökten zembille mi indi de kimse söz söyleyemeyecek?
- Sıra beklemem deyince herkes gökten zembille mi indi diye homurdandı.
- Kendini öyle anlatıyor ki sanki gökten zembille mi indi dersin.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü soru biçimiyle konuşur ama cevabı zaten içinde taşır. Kişinin ayrıcalık iddiasını açıkça küçültür ve onu daha sıradan, eşit ve ortak insan ölçüsüne geri çekmeye çalışır.
Kendini fazla üstün gören, sıra tanımayan, emek vermeden hak iddia eden veya başkalarına tepeden bakan tavırlara karşı söylenir. Böylece kibirli duruşa halk diliyle itiraz edilir.
Çünkü doğrudan küçültücü bir karşı çıkış taşır. Duyan kişi yalnız eleştirilmez; üstünlük iddiası da alay konusu yapıldığı için söz kolayca açık ve sert bir gerilim yaratabilir.