Anlamı
iyi ve güzel şeyleri seven yüksek ruhlu insanlar olduğu gibi kötü ve pis şeylerden hoşlanan aşağılık insanlar da vardır.
Detaylı Açıklama
Gönül var otluğa, gönül var bokluğa atasözü, insanların beğeni ve yönelişlerinin aynı olmadığını, kimilerinin iyi ve temiz olana yönelirken kimilerinin değersiz ve kötü olanda ısrar edebildiğini anlatır. Atasözündeki sert karşıtlık bilinçli olarak kurulmuştur; otluk, temiz ve doğal olanı; bokluk ise kötü, bayağı ve kirli olana yönelmeyi simgeler. Bu yüzden söz, yalnız zevk farklılığını değil, ahlaki ve karakterle ilgili bir ayrımı da düşündürür. Herkes aynı şeyi seçmez; gönlün yöneldiği yer, insanın iç niteliği hakkında da ipucu verir. Bu atasözü, tercihlerin rastgele olmadığını, kişinin ruh ve karakter dünyasını yansıttığını kuvvetli bir dille hatırlatır. Güzele yönelme ile bayağıya düşme arasındaki farkı sert ama öğretici bir karşılaştırma üzerinden görünür kılar.
Örnek Cümleler
- Dedem, gönül var otluğa, gönül var bokluğa deyip seçime bakardı.
- Aynı imkân önünde biri iyiyi seçti, gönül var otluğa, gönül var bokluğa.
- İnsan tercihlerini küçümseme; gönül var otluğa, gönül var bokluğa derler.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü burada seçim yalnız beğeni meselesi değildir; insanın neye meylettiği onun iç niteliğini de gösterir. Atasözü, yönelişin karakter hakkında da açık ve sert biçimde konuştuğunu anlatır.
Ot ile bok arasındaki keskin karşıtlık, iyi ile bayağı olan arasındaki farkı sert biçimde görünür kılar. Böylece söz, tercihlerin ahlaki ağırlığını daha çarpıcı hâle getirir.
Birinin kötü seçimi ısrarla sürdürdüğü, değerli olanı bırakıp bayağı olana yöneldiği ve insanların neden farklı yerlere meylettiği konuşulduğunda kullanılır. Ortak düşünce, gönlün yönünün kişiyi ele vermesidir.