Anlamı
bakışlarını üzerinden ayırmamak, gözetlemek, hiçbir davranışını gözden kaçırmamak:
'Sözü sohbeti yerinde görünen birkaç erkeği haftalarca göz hapsine aldı.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Göz hapsine almak, birini sürekli izlemek, davranışlarını dikkatle takip etmek ve onu gözden kaçırmamak anlamında kullanılan güçlü bir deyimdir. Hapishane çağrışımı taşıyan bu yapı, kişinin bakışlarla adeta kuşatıldığını düşündürür. Bu yüzden deyim yalnız izlemeyi değil, denetim ve baskı duygusunu da taşır. Kısacası göz hapsine almak, birini dikkatli, ısrarlı ve çoğu zaman kuşkulu biçimde gözlem altında tutmayı anlatan, etkili ve sert bir ifadedir. Bakışın baskıya dönüşmesini görünür kılar. Gözetimin sıradan ilgiden çıkıp kontrol arzusuna dönüştüğü durumları özellikle iyi anlatır. İfade, izlenen kişinin rahat hareket edemediği bir atmosfer de kurar. Bu yüzden söz, baskıcı takip durumlarında çok yerinde kullanılır. Sakin görünse de tonu serttir.
Örnek Cümleler
- Şüpheliyi bütün gece sessizce göz hapsine aldılar karakolda nöbet boyunca.
- Annesi yaramaz çocuğu misafirlikte adeta göz hapsine aldı bütün akşam.
- Müdür, yeni memuru bir süre göz hapsine almış gibiydi hep.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü izleme sıradan değildir; sürekli ve kuşatıcıdır. Hapis imgesi, bakışların kişiyi serbest bırakmadığını hissettirir ve deyime sert bir ton kazandırır. Bu yüzden sözde denetim duygusu açıkça duyulur.
Şüphe duyulan kişilerde, çocukları gözetirken, iş yerinde yeni gelenleri izlerken ve bir davranışı kaçırmamak istendiğinde doğal duyulur. Ortak özellik, dikkatli ve sürekli gözetimdir. İzlenen kişinin hareket alanı da böylece daralmış hissedilir.
Hayır, aynı değildir. Göz kulak olmak daha koruyucu ve kollayıcıdır; göz hapsine almak ise daha kuşkulu, baskıcı ve denetleyici bir izleme hissi taşır. Aradaki ton farkı kullanımda hemen anlaşılır.