Anlamı
1) göz kapağını kapayıp açmak:
'Hem gülüyor hem sık sık bana kaçamak bakışlarla bakıyor, muziplikle göz kırpıyor.' -A. Ağaoğlu. 2) başkasına söylediklerinin doğru olmadığını işaretle anlatmak için, benimsediği kimseye bakarak gözünü kapayıp açmak:
'İki sahilde pencerelerden damla damla taşan ışıklar güzel aydedeye göz kırpmakta yıldızlarla rekabet ediyor sanılır.' -A. H. Müftüoğlu.
Detaylı Açıklama
Göz kırpmak, bir yandan en basit fiziksel göz hareketini anlatırken bir yandan da sessizce işaret verme, anlaşma kurma ya da muziplik gösterme anlamı taşıyan çok canlı bir deyimdir. Göz kapağının kısa hareketi, bağlama göre arkadaşça bir işaret, gizli anlaşma, flört ya da şaka anlamı kazanabilir. Bu yüzden söz, yalnız bedensel hareket değil, iletişim değeri taşıyan bir jesti de anlatır. Kısacası göz kırpmak, küçük bir hareketle büyük anlam kurabilen, Türkçede hem gerçek hem mecaz kullanım alanı geniş bir ifadedir. İnce jestin iletişim gücünü öne çıkarır. Küçücük bir hareketle taraflar arasında sessiz bir anlaşma kurulabildiğini de gösterir. Bu küçücük jest bazen uzun bir cümlenin yerini tutar.
Örnek Cümleler
- Arkadaşına uzaktan göz kırpıp şakanın devamını hemen başlattı sonra yine.
- Öğretmen bir şey demeden bana göz kırparak sessizce cesaret verdi.
- Kardeşi kalabalıkta ona göz kırptı, ikisi de sonra birlikte güldü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü tek kelime etmeden gizli anlam iletebilir. Şaka, onay, anlaşma, uyarı ya da yakınlık gibi duygular küçük bir göz hareketiyle karşı tarafa aktarılabilir. Bu yüzden jest dili içinde güçlü bir yer tutar.
Fiziksel hareket aynı kalsa da insanlar ona niyet yükler. Böylece basit kapak hareketi, sözsüz mesaj taşıyan sosyal bir işarete dönüşür ve mecaz genişliği kazanır. Hareketin anlamı bağlama göre çoğalır.
Göz kırpmak kısa ve belirgin bir işaret hareketidir. Göz süzmek ise daha uzun, anlamlı ve çoğu zaman baygın bakışı anlatır; biri jest, diğeri bakış tarzıdır.